Khi đi xem con thi võ, vai trò của cha mẹ là người hỗ trợ, không phải huấn luyện viên thứ hai. Phần việc của bạn gồm: giúp con chuẩn bị đồ đạc và giấy tờ, giữ cho con ăn uống nghỉ ngơi đúng giờ trong một ngày dài, cổ vũ bằng sự có mặt bình tĩnh, và sau trận nói với con về nỗ lực và điều con học được thay vì chỉ về thắng thua.
Nghe đơn giản, nhưng ngồi trên khán đài nhìn con bị đòn hay bị trừ điểm là điều không dễ với bất kỳ cha mẹ nào. Bài viết đi qua từng giai đoạn của ngày thi, từ lúc chuẩn bị đến lúc về nhà, với những việc nên làm và những phản ứng tự nhiên nhưng nên tránh.
Trước ngày thi: chuẩn bị cùng con
Việc chuẩn bị nên làm cùng con để con chủ động, không phải cha mẹ làm hết:
- Cùng con xem lại lịch thi, địa điểm, giờ có mặt, giờ cân nếu có; ước lượng thời gian di chuyển và tắc đường.
- Để con tự xếp túi theo danh sách: võ phục, đai, bảo hộ, bọc răng, khăn, nước, đồ ăn nhẹ, áo khoác. Cha mẹ kiểm tra lại sau.
- Cắt móng tay, móng chân cho con; tóc dài buộc gọn bằng dây mềm, không dùng kẹp cứng.
- Cho con ngủ đúng giờ đêm trước, không thức khuya xem lại video thi đấu.
- Chuẩn bị bữa ăn mang theo với món con quen, dễ tiêu.
- Hỏi huấn luyện viên những điều phụ huynh cần biết: nơi tập trung, ai phụ trách con khi con vào khu thi đấu, khi nào được đón.
Một việc nhỏ nhưng có ích là cùng con nói về những gì có thể xảy ra trong ngày: phải chờ lâu, có thể thua, có thể bị đau một chút, và con có thể làm gì trong những lúc đó. Trẻ biết trước thường bình tĩnh hơn khi gặp tình huống thật.
Giấy tờ và thủ tục thường cần
Mỗi giải có yêu cầu hồ sơ riêng, thường được câu lạc bộ thông báo trước. Những giấy tờ hay gặp ở giải dành cho trẻ em gồm giấy tờ chứng minh tuổi như giấy khai sinh hoặc giấy tờ tuỳ thân theo quy định, ảnh, giấy xác nhận cấp đai, giấy khám sức khoẻ hoặc cam kết sức khoẻ, và giấy đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ cho phép trẻ thi đấu.
Hãy đọc kỹ giấy đồng ý trước khi ký. Thông thường nó nêu rằng phụ huynh hiểu thi đấu có rủi ro chấn thương và đồng ý cho con tham gia theo luật của giải. Nếu có điều chưa rõ, chẳng hạn về bảo hiểm hay trách nhiệm của ban tổ chức khi có sự cố, bạn có thể hỏi câu lạc bộ trước khi ký.
Giữ bản chụp các giấy tờ trên điện thoại và mang bản gốc nếu được yêu cầu. Kiểm tra cả các thông tin cá nhân của con trên danh sách đăng ký để tránh sai tên, sai năm sinh dẫn đến bị xếp nhầm nhóm tuổi.
Ở nhà thi đấu: một ngày dài chờ đợi
Giải võ thường kéo dài cả ngày, và thời gian thi thật của mỗi em chỉ vài phút. Phần lớn thời gian là chờ. Chuẩn bị chỗ ngồi thoải mái, mang theo đồ chơi nhỏ hoặc sách để con không quá bồn chồn, nhắc con uống nước từng ngụm và ăn nhẹ đúng bữa.
Khi con vào khu khởi động hoặc khu chờ thi đấu, thường chỉ vận động viên và huấn luyện viên được vào. Lúc này huấn luyện viên là người phụ trách con, tránh đi theo hoặc gọi con ra liên tục. Điều này cũng giúp con tập trung và tự lập hơn.
Theo dõi bảng thi đấu hoặc lịch thi đấu được ban tổ chức thông báo để biết khi nào con thi. Nếu có em nhỏ khác đi cùng, hãy có người trông, vì nhà thi đấu đông người và nhiều lối đi. Giữ gìn vệ sinh khu khán đài và tôn trọng chỗ ngồi của các gia đình khác cũng là cách làm gương cho con.
Nếu con thi xong sớm mà các bạn cùng câu lạc bộ còn thi, nên cân nhắc ở lại cổ vũ thay vì về ngay. Trẻ học được tinh thần đồng đội khi thấy cả nhóm ở bên nhau đến hết giải, và lần sau đến lượt con, con cũng có các bạn ngồi cổ vũ.
Cổ vũ thế nào cho đúng
Cổ vũ con, không chỉ đạo kỹ thuật. Huấn luyện viên đã có chiến thuật cho con. Khi cha mẹ hô những chỉ dẫn khác từ khán đài, con bị rối giữa hai giọng nói. Những câu như “cố lên con” hay vỗ tay khi con làm tốt là đủ.
Không phản ứng với trọng tài. Trọng tài có thể có quyết định bạn không đồng ý. La ó trọng tài làm con mất tập trung và học theo thái độ không tôn trọng. Khiếu nại, nếu cần, là việc của huấn luyện viên theo thủ tục.
Tôn trọng đối thủ của con. Đối thủ cũng là một đứa trẻ có cha mẹ đang lo lắng ngồi trên khán đài. Vỗ tay cho pha đẹp của cả hai bên là cách cổ vũ có văn hoá.
Giữ bình tĩnh khi con bị đòn. Phản ứng hoảng hốt của cha mẹ có thể làm con sợ hơn. Đội y tế và trọng tài có trách nhiệm xử lý trên sàn.
Quay phim có chừng mực. Quay để xem lại là hữu ích, nhưng đừng để việc quay khiến bạn không thực sự có mặt. Tôn trọng quy định của giải về quay phim và quyền riêng tư của trẻ khác.
Khi con bị đau hoặc khóc
Trẻ có thể khóc vì đau, vì thua, vì sợ, hoặc vì mệt sau cả ngày chờ đợi. Phản ứng đầu tiên của cha mẹ nên là bình tĩnh, ôm con nếu con cần, và lắng nghe. Không cần vội phân tích chuyện gì đã xảy ra trên sàn.
Nếu con bị đòn vào đầu, hãy hỏi đội y tế và huấn luyện viên về tình trạng của con, theo dõi các dấu hiệu như đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, ngủ li bì bất thường, thay đổi hành vi trong những giờ sau. Khi có những dấu hiệu này, cần đưa con đi khám, và con không nên thi tiếp hay tập lại cho đến khi bác sĩ cho phép.
Với các chấn thương tay chân, nếu sưng nhanh, đau khi cử động, con không chịu lực được, hãy cho con đi khám để chụp chiếu khi cần. Đừng để con cố thi tiếp chỉ vì đã đi xa hay đã đóng lệ phí.
Nếu con khóc vì thua, cho con thời gian. Nhiều trẻ cần một lúc ngồi yên bên cha mẹ, uống nước, thay đồ rồi mới bình tĩnh lại. Khen con đã dám bước lên sàn là cách ghi nhận đúng lúc, vì với một đứa trẻ, dám thi đấu trước đông người đã là một bước dũng cảm.
Cha mẹ và áp lực thành tích: tự hỏi mình vài câu
Áp lực đối với trẻ trong thi đấu thể thao thường không đến từ đối thủ mà từ người lớn xung quanh, và nhiều khi người lớn không nhận ra. Những câu hỏi như “hôm nay được mấy huy chương” ngay khi con về đến nhà, hay việc so sánh con với anh chị em, bạn cùng lớp, đều có thể biến võ thuật từ niềm vui thành gánh nặng.
Một cách tự kiểm tra là hỏi mình: nếu con thua cả ba trận hôm nay, mình có vẫn vui vì con đã đi thi không? Mình đang muốn con thi đấu vì con thích, hay vì mình muốn thấy con thắng? Mình có đang đặt mục tiêu thay cho con không? Không có câu trả lời đúng sai, nhưng trả lời thật lòng giúp cha mẹ điều chỉnh cách đồng hành.
Võ thuật cho trẻ em có giá trị lớn nhất ở sự kỷ luật, sức khoẻ, sự tự tin và cách cư xử với người khác. Huy chương có thể đến hoặc không. Khi cha mẹ giữ được điều này trong đầu, con sẽ thi đấu nhẹ nhõm hơn, và thường cũng thi tốt hơn.
Nói gì với con sau trận
Những câu cha mẹ nói ngay sau trận thường đọng lại lâu trong trí nhớ của trẻ. Bảng dưới gợi ý những cách nói thay thế:
| Thay vì nói | Có thể thử nói |
|---|---|
| Sao con không đá nhiều hơn? | Con thấy trận vừa rồi thế nào? |
| Bạn kia đâu có giỏi bằng con | Bố mẹ thấy con đã cố gắng đến cuối trận |
| Trọng tài xử ép con | Có pha nào con thấy mình làm tốt không? |
| Lần sau phải thắng nhé | Con muốn tập thêm điều gì cho lần sau? |
| Không sao đâu, có gì mà khóc | Thua thì buồn là bình thường, bố mẹ ở đây với con |
| Con thắng giỏi quá, phải luôn như thế | Bố mẹ vui khi thấy con thi đấu đàng hoàng và chào bạn sau trận |
Nguyên tắc chung là hỏi trước, nghe nhiều, khen nỗ lực và thái độ, và để phần nhận xét kỹ thuật cho huấn luyện viên. Nhiều trẻ không muốn nói về trận đấu ngay sau đó; hãy chờ đến khi con sẵn sàng.
Khi con không muốn thi đấu nữa
Sau một vài giải, có trẻ hào hứng hơn, có trẻ nói không muốn thi đấu nữa. Điều này không có nghĩa con muốn bỏ võ. Có trẻ thích tập luyện, thích bạn bè trong lớp nhưng không thích cảm giác đứng trên sàn bị nhìn và bị chấm.
Hãy hỏi con lý do một cách nhẹ nhàng: sợ bị đau, sợ thua, không thích chờ đợi, hay cảm thấy áp lực từ người lớn. Mỗi lý do có cách giải quyết khác. Có trẻ chỉ cần chuyển từ đối kháng sang nội dung quyền, có trẻ cần nghỉ thi một thời gian.
Điều quan trọng là thi đấu phải là lựa chọn của con. Cha mẹ có thể khuyến khích con thử, nhưng ép con thi khi con thật sự không muốn thường dẫn đến việc con bỏ hẳn võ thuật. Một đứa trẻ tập võ đều đặn, khoẻ mạnh, lễ phép, biết kiềm chế đã nhận được phần lớn những gì võ thuật có thể mang lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đứng gần sàn để con thấy mình không?
Thường ban tổ chức chỉ cho phép vận động viên, huấn luyện viên và trọng tài ở khu vực sàn đấu. Phụ huynh nên ngồi ở khán đài theo quy định. Nếu muốn con biết bạn có mặt, hãy hẹn trước chỗ ngồi để con nhìn thấy, như vậy con yên tâm mà không bị phân tâm.
Có nên thưởng cho con khi thắng huy chương không?
Phần thưởng gắn với huy chương có thể khiến con coi thắng thua là điều quan trọng nhất và lo lắng hơn ở giải sau. Nhiều gia đình chọn cách ăn mừng việc con đã tham gia và cố gắng, bất kể kết quả, chẳng hạn một bữa ăn cùng nhau sau giải.
Thấy trọng tài xử sai với con thì phải làm gì?
Hãy giữ bình tĩnh và để huấn luyện viên quyết định có khiếu nại hay không theo đúng thủ tục của giải. Phụ huynh tranh cãi với trọng tài hay ban tổ chức thường không thay đổi được kết quả, và để lại hình ảnh xấu trước mặt con và các vận động viên khác.
Con mới học vài tháng có nên đi thi không?
Tuỳ con và tuỳ giải. Giải nội bộ hoặc giải phong trào có nhóm dành cho người mới có thể là trải nghiệm tốt nếu con muốn và huấn luyện viên đồng ý. Nếu con chưa sẵn sàng, đi xem giải cùng các bạn trong lớp cũng giúp con hiểu không khí thi đấu trước khi tham gia.
Nên làm gì nếu con bị đối thủ đánh quá tay?
Trọng tài có trách nhiệm xử lý các đòn vi phạm luật. Sau trận, hãy kiểm tra tình trạng của con cùng đội y tế, và nếu bạn thấy có vấn đề an toàn, hãy trao đổi với huấn luyện viên để họ phản ánh với ban tổ chức. Không nên tìm đến gia đình đối thủ để tranh cãi.
Con thua liên tục có nên đổi câu lạc bộ không?
Thua liên tục chưa chắc là do câu lạc bộ. Trước hết hãy trao đổi với huấn luyện viên về sự tiến bộ của con và lộ trình phù hợp. Chỉ khi thấy những dấu hiệu đáng ngại như ép tập quá sức, ép thi khi con chưa sẵn sàng hoặc thiếu an toàn, mới nên tính đến việc chuyển nơi tập.