Buổi học thử là sáu mươi đến chín mươi phút duy nhất bạn được nhìn lớp võ trước khi bỏ tiền. Đừng dùng nó chỉ để xem mình có theo nổi không. Hãy dùng nó để quan sát bốn thứ: cách lớp đón người mới, cách khởi động và giữ an toàn, cách huấn luyện viên dạy và sửa kỹ thuật, và không khí lúc đấu tập. Bốn thứ đó cho biết khá chính xác những tháng tới của bạn ở lớp này sẽ ra sao.
Bài này đi theo đúng trình tự một buổi tập: trước giờ, khởi động, phần kỹ thuật, phần đối kháng hoặc bài quyền, lúc tan lớp. Mỗi giai đoạn có vài điều cần để ý và vài câu nên hỏi. Cuối bài là phiếu ghi nhanh để bạn so sánh nhiều lớp mà không dựa vào cảm giác chung chung.
Trước buổi học thử: chuẩn bị để quan sát chứ không phải để gây ấn tượng
Nhiều người mới lo lắng mình yếu, mình vụng, nên dồn hết sức vào việc theo cho kịp và quên mất mình đến để đánh giá lớp. Hãy đổi tâm thế: bạn là người đang chọn, lớp mới là bên cần chứng minh. Mặc đồ thể thao thoải mái, không đeo trang sức, cắt móng tay, mang nước, và báo trước với lớp nếu bạn có chấn thương cũ hay bệnh cần lưu ý.
Hãy hỏi trước bằng tin nhắn: buổi học thử có mất phí không, nên đến lúc mấy giờ, có cần mang gì. Cách lớp trả lời đã là thông tin đầu tiên. Nơi trả lời rõ ràng, đúng giờ thường vận hành ngăn nắp. Nơi chỉ đáp “cứ qua đi rồi tính” cũng không hẳn là xấu, nhưng bạn nên chuẩn bị hỏi nhiều hơn khi đến.
Đến sớm mười lăm phút. Khoảng thời gian trước giờ học cho thấy nhiều điều mà lúc vào lớp chính thức không thấy: học viên cũ đến có chào nhau không, có ai giúp trải thảm, xếp đồ không, huấn luyện viên đến sớm chuẩn bị hay đến sát giờ. Người mới đứng một góc lâu mà không ai hỏi han cũng là một chỉ dấu về văn hoá lớp.
Mười phút đầu: cách lớp đón người mới
Có ai hỏi tên, hỏi tình trạng sức khoẻ không. Huấn luyện viên cẩn thận sẽ hỏi bạn đã tập gì chưa, có chấn thương hay bệnh nền không, trước khi cho vào hàng. Câu hỏi này không phải thủ tục; nó quyết định bạn được tập bài gì và ghép cặp với ai.
Người mới được xếp vào đâu. Có lớp xếp người mới ở hàng cuối và để tự nhìn theo. Có lớp giao một học viên cũ kèm riêng trong phần kỹ thuật. Cách thứ hai tốn công hơn nhưng cho thấy lớp coi trọng người mới.
Có giải thích lễ nghi cơ bản không. Mỗi môn có cách chào, cách bước vào sàn, cách gọi người dạy. Lớp tốt nói ngắn gọn cho bạn biết trước, thay vì để bạn làm sai rồi bị nhắc trước mặt mọi người.
Có nói rõ bạn được và không được làm gì. Ví dụ: “hôm nay bạn chỉ tập phần kỹ thuật, phần đấu thì đứng xem”, hoặc “nếu thấy chóng mặt thì ra ngồi ghế, không cần xin phép”. Câu như vậy cho thấy lớp có ý thức về an toàn, nhất là với người chưa quen cường độ.
Thái độ khi bạn hỏi. Bạn hỏi một câu đơn giản như “em cần mua đồ gì” hay “lớp mình có bao nhiêu buổi một tuần”. Người trả lời kiên nhẫn hay qua loa sẽ là người bạn gặp suốt những tháng tới.
Khởi động và giãn cơ: nơi lộ rõ ý thức an toàn
Phần khởi động thường bị người mới coi là phần phụ, nhưng đây là chỗ dễ đánh giá nhất. Một buổi khởi động tốt kéo dài đủ để làm nóng cơ thể, đi từ nhẹ đến nặng, có xoay khớp cổ, vai, hông, gối, cổ chân, và có động tác chuẩn bị cho đúng những kỹ thuật sẽ tập trong buổi. Nếu hôm đó tập đá cao, khởi động phải có phần mở hông, giãn đùi sau; nếu tập ngã, phải có phần làm quen với thảm.
Dấu hiệu đáng ngại là khởi động qua loa vài phút rồi vào ngay bài nặng, hoặc ngược lại, khởi động biến thành bài phạt thể lực: chống đẩy đến kiệt sức, nhảy ếch hàng trăm lần, giãn cơ bằng cách để người khác ấn mạnh xuống. Những kiểu đó không làm bạn giỏi võ hơn, chỉ làm tăng nguy cơ chấn thương khớp gối, lưng và cơ đùi sau ở người chưa quen.
Quan sát thêm: khi có người tập chậm hơn hoặc không làm nổi một động tác, huấn luyện viên cho bài thay thế hay bắt cố cho bằng được. Lớp biết điều chỉnh bài tập theo người là lớp người mới có thể theo lâu dài. Bạn cũng nên để ý chính cơ thể mình: buổi đầu mệt và mỏi là bình thường, nhưng đau nhói ở khớp thì nên dừng và báo người dạy.
Phần kỹ thuật: xem thầy dạy, không chỉ xem thầy làm mẫu
Làm mẫu rồi chia nhỏ. Huấn luyện viên giỏi thường làm mẫu đòn ở tốc độ thật một lần, rồi làm chậm, rồi tách từng phần: thế đứng, chân trụ, hông, tay. Người mới nhờ vậy biết mình cần chú ý vào đâu thay vì cố bắt chước một chuyển động quá nhanh.
Đi quanh và sửa từng người. Trong một buổi, bạn nên được sửa trực tiếp ít nhất vài lần. Đếm thử xem thầy và phụ tá dừng lại bên bao nhiêu học viên. Nếu thầy đứng một chỗ hô đếm suốt buổi, việc sửa đòn đang bị bỏ trống.
Sửa bằng lời cụ thể. Câu “sai rồi, làm lại” không giúp gì. Câu “gót chân sau nhấc lên, xoay theo hông” giúp bạn sửa ngay. Cách nói cho biết người dạy hiểu kỹ thuật tới đâu và có chịu khó truyền đạt không.
Giải thích vì sao. Không cần giảng lý thuyết dài, nhưng một câu ngắn như “giữ tay trên để che mặt khi rút chân về” giúp người học nhớ lâu hơn. Lớp chỉ dạy “cứ làm theo” thường khó giúp bạn tự sửa khi tập một mình.
Khen đúng chỗ. Người mới cần biết mình làm đúng cái gì. Lời khen cụ thể, như “lần này tay về đúng vị trí”, cho thấy thầy thật sự đang nhìn bạn chứ không khen đại cho vui lòng khách.
Phần đấu tập hoặc bài quyền: đứng xem cũng học được nhiều
Phần lớn lớp tử tế không cho người mới đấu tập ngay buổi đầu. Nếu bạn được mời vào đấu tự do với học viên cũ chỉ sau vài phút học kỹ thuật, đó là điểm trừ lớn, bất kể người ta nói “để làm quen”. Đấu tập cần nền tảng về cách che chắn, cách ra hiệu dừng và cách kiểm soát lực; thiếu những thứ đó, chấn thương đến rất nhanh.
Khi đứng xem, bạn nên chú ý cách huấn luyện viên ghép cặp: theo cân nặng và trình độ, hay ngẫu nhiên. Có luật rõ không, có ai làm trọng tài hoặc quan sát không, có dừng trận khi một bên rõ ràng yếu thế không. Người giỏi có tiết chế lực khi đấu với người kém hơn không. Một lớp đấu tập mà tiếng va chạm nặng vang khắp sàn, có người chảy máu mà vẫn tiếp tục, không phải lớp phù hợp cho người mới, dù đó có thể là lò luyện vận động viên.
Với các môn thiên về quyền, bài như võ cổ truyền, Vovinam phần quyền, karate kata hay wushu, phần tương đương là lúc học viên tập bài. Hãy xem người dạy có sửa từng động tác, có cho tập theo nhóm trình độ, hay chỉ cho cả lớp đánh đồng loạt. Bài quyền tập sai từ đầu rất khó sửa về sau.
Phiếu ghi nhanh sau buổi học thử
Ghi ngay trong mười phút sau buổi, khi còn nhớ rõ. Dùng ba mức: rõ ràng tốt, tạm được, đáng lo. Học thử hai ba lớp rồi đặt các phiếu cạnh nhau sẽ dễ quyết định hơn nhiều.
| Mục quan sát | Câu hỏi tự trả lời | Ghi chú của bạn |
|---|---|---|
| Đón người mới | Có ai hỏi sức khoẻ, giới thiệu lễ nghi, chỉ chỗ không | … |
| Khởi động | Đủ thời gian, đi từ nhẹ đến nặng, đúng với bài hôm đó không | … |
| Sửa kỹ thuật | Bạn được sửa trực tiếp mấy lần, lời sửa có cụ thể không | … |
| Ghép cặp và đấu tập | Người mới có bị đẩy vào đấu sớm không, có kiểm soát lực không | … |
| Không khí lớp | Học viên có dám hỏi, dám nói đau không, có chế giễu nhau không | … |
| Nói chuyện chi phí | Có nói rõ các khoản, có ép đóng ngay không | … |
| Cảm giác của bạn | Bạn có muốn quay lại tuần sau không, vì sao | … |
Dòng cuối cùng quan trọng hơn bạn nghĩ. Nếu lớp đạt mọi tiêu chí mà bạn vẫn thấy ngại quay lại, hãy tìm lý do: giờ giấc, không khí, hay một chi tiết nhỏ bạn chưa gọi tên được. Cảm giác muốn quay lại là thứ giữ bạn tập đều trong năm đầu.
Sau buổi học: những câu nên hỏi trước khi rời võ đường
Tan lớp là lúc huấn luyện viên rảnh hơn để trò chuyện. Đây là cơ hội hỏi những điều không tiện hỏi giữa giờ. Bạn không cần hỏi hết, chọn những câu liên quan tới mục tiêu của mình:
- Người mới như bạn thường tập bao lâu thì được tham gia phần đấu tập có kiểm soát?
- Lớp có buổi nào dành riêng cho người mới hoặc nhóm trình độ thấp không?
- Người đứng lớp hằng ngày là ai, có thay đổi thường xuyên không?
- Ngoài học phí còn những khoản nào: đồng phục, bảo hộ, thi đai, giải đấu?
- Nếu nghỉ ốm hoặc đi công tác vài tuần thì có được bảo lưu không?
- Khi có học viên bị chấn thương trong giờ tập, lớp thường xử lý ra sao?
- Bạn nên mua bảo hộ gì trước, hay lớp có sẵn để dùng thử một thời gian?
Đừng ngại vì sợ hỏi nhiều. Huấn luyện viên có trách nhiệm thường vui khi gặp người mới hỏi kỹ, vì đó là người có khả năng theo lâu. Phản ứng khó chịu trước những câu hỏi hợp lý chính là câu trả lời bạn cần.
Câu hỏi thường gặp
Buổi học thử có nên trả phí không?
Tuỳ nơi. Có lớp cho học thử miễn phí một buổi, có lớp thu phí như một buổi lẻ. Cả hai đều bình thường. Điều cần để ý là phí học thử có được trừ vào học phí nếu đăng ký không, và bạn có bị yêu cầu ký hay đóng gì thêm ngay trong buổi thử hay không.
Buổi đầu theo không kịp có phải lớp không hợp với mình?
Không hẳn. Theo không kịp ở buổi đầu là chuyện rất thường gặp, kể cả với người có thể lực tốt, vì mọi động tác đều mới. Điều cần xem là lớp có cho bạn bài tập thay thế, cho nghỉ khi cần và không làm bạn thấy xấu hổ hay không. Lớp như vậy sẽ giúp bạn bắt kịp sau vài tuần.
Có nên đi học thử cùng người quen?
Đi cùng một người giúp bạn bớt ngại và có thêm một góc nhìn khi so sánh. Sau buổi, mỗi người tự ghi phiếu riêng rồi mới bàn với nhau, để ý kiến người này không lấn át người kia. Nếu đi với con nhỏ, cha mẹ nên đứng xem trọn buổi thay vì gửi con rồi đi.
Học thử vào buổi nào trong tuần thì tốt nhất?
Nên chọn đúng buổi bạn định tập lâu dài. Nếu có điều kiện, học thử thêm một buổi khác trong tuần để xem lớp có ổn định không. Có nơi buổi đầu tuần đông và có thầy chính, cuối tuần lại do trợ giảng đứng lớp, cảm giác có thể khác hẳn.
Nếu buổi thử thấy lớp có dấu hiệu đáng ngại thì nên làm gì?
Bạn không có nghĩa vụ ở lại đến hết buổi. Nếu thấy học viên bị đánh, bị chửi mắng nặng nề hay bị ép tập khi đang đau, cứ lịch sự xin phép ra về. Không cần tranh cãi tại chỗ; chỉ cần không đăng ký và chọn lớp khác.
Có nên quay video buổi học thử để xem lại?
Chỉ quay khi được lớp cho phép, và tránh quay rõ mặt học viên khác, nhất là trẻ em. Thực tế, ghi chú bằng phiếu ngay sau buổi thường đủ dùng và tôn trọng người khác hơn. Nếu muốn xem lại động tác của mình, hãy hỏi huấn luyện viên có thể quay giúp vài giây không.