Lần đầu thi đấu đối kháng nên bắt đầu ở một giải phong trào hoặc giải nội bộ, khi bạn đã tập đối kháng có kiểm soát đều đặn ở lớp, nắm luật của giải và được huấn luyện viên đồng ý. Phần chuẩn bị quan trọng nhất không phải là học đòn mới mà là hiểu luật, có đủ bảo hộ đúng chuẩn, quen với nhịp hiệp đấu và biết khi nào phải dừng vì chấn thương.
Mỗi môn và mỗi giải có luật riêng về vùng được đánh, cách tính điểm, mức tiếp xúc, thời gian hiệp. Bài này không thay điều lệ của giải bạn tham gia; nó giúp bạn biết cần hỏi gì, chuẩn bị gì và đi qua ngày thi đấu đầu tiên một cách an toàn, để trận đầu là trải nghiệm học hỏi chứ không phải nỗi sợ.
Khi nào là lúc nên đăng ký giải đầu tiên
Dấu hiệu bạn sẵn sàng là đã tập đối kháng có kiểm soát ở lớp một thời gian và giữ được bình tĩnh khi bị tấn công: không nhắm mắt, không quay lưng, không mất kiểm soát lực đánh. Bạn biết cách thủ, cách di chuyển ra khỏi góc, và nghe được hiệu lệnh của người điều khiển buổi tập ngay cả khi đang mệt.
Huấn luyện viên thường là người nhìn rõ nhất điều này. Nếu bạn muốn đi thi mà thầy khuyên chờ thêm, hãy hỏi cụ thể còn thiếu gì. Ngược lại, đừng để mình bị đẩy vào giải khi chưa muốn. Ép thi đấu sớm, nhất là với trẻ em, là dấu hiệu đáng ngại; một trận thua đau lúc chưa sẵn sàng có thể làm người học bỏ hẳn môn võ.
Giải đầu tiên lý tưởng là giải có phân nhóm theo trình độ, tuổi và hạng cân rõ ràng, có đội ngũ y tế túc trực và trọng tài có kinh nghiệm. Giải nội bộ giữa vài câu lạc bộ thân quen thường là bước đệm tốt trước khi lên giải lớn hơn.
Ba kiểu đối kháng thường gặp
Cùng là đối kháng nhưng mức va chạm và cách ghi điểm khác nhau rất nhiều. Xác định giải của bạn thuộc kiểu nào trước khi chuẩn bị:
| Kiểu | Đặc điểm | Cần chuẩn bị gì |
|---|---|---|
| Chạm điểm | Ghi điểm khi đòn đúng kỹ thuật chạm mục tiêu với lực kiểm soát; trận dừng sau mỗi lần ghi điểm | Tốc độ, khoảng cách, kiểm soát lực; hiểu tiêu chí một đòn được tính điểm |
| Tiếp xúc có giới hạn | Đòn có lực thật vào vùng cho phép, thường có giáp và mũ; có thể tính điểm bằng thiết bị điện tử ở một số môn | Chịu đòn vào giáp, di chuyển liên tục, sức bền qua các hiệp |
| Tiếp xúc toàn phần | Đòn lực thật, có thể thắng bằng việc đối thủ không tiếp tục được | Chỉ dành cho người có nhiều kinh nghiệm, khám sức khoẻ kỹ, có huấn luyện viên chuyên đối kháng |
Với người thi lần đầu, kiểu chạm điểm hoặc tiếp xúc có giới hạn trong nhóm trình độ thấp là lựa chọn hợp lý. Kiểu tiếp xúc toàn phần cần được huấn luyện viên đánh giá kỹ và không phù hợp để làm trận ra mắt.
Đồ bảo hộ: đủ, vừa và đúng chuẩn
Điều lệ giải sẽ quy định bảo hộ bắt buộc. Danh sách dưới là những món thường gặp ở các môn đối kháng:
- Bọc răng: bảo vệ răng, môi và giảm va đập lên hàm. Nên dùng loại được tạo khuôn vừa răng và đã quen đeo từ khi tập.
- Bảo hộ hạ bộ: bắt buộc ở hầu hết môn có đòn chân; với nữ có loại riêng.
- Găng: đúng loại và trọng lượng theo luật; găng tập lâu ngày bị xẹp đệm không còn bảo vệ tốt.
- Mũ bảo hộ: giảm chấn thương ngoài da và va chạm, nhưng không loại trừ được chấn động não.
- Giáp thân, bảo hộ ống chân, mu bàn chân, cẳng tay: tuỳ môn.
- Băng quấn tay: ở các môn đấm bốc, giữ cổ tay và khớp ngón ổn định.
Thử toàn bộ bảo hộ trong ít nhất vài buổi tập trước giải. Mang bảo hộ mới lần đầu vào ngày thi dễ bị cấn, tuột hoặc vướng. Nhiều giải yêu cầu bảo hộ theo màu đỏ, xanh hoặc do ban tổ chức phát, nên đọc kỹ điều lệ để không bị từ chối ở bàn kiểm tra.
Tập chuẩn bị trong những tuần trước giải
Khung dưới dành cho người đã có nền đối kháng ở lớp. Huấn luyện viên sẽ điều chỉnh theo môn và trình độ:
- Tập đối kháng theo đúng thời gian hiệp và thời gian nghỉ của giải, để cơ thể quen với nhịp đó.
- Tập với nhiều bạn tập khác nhau về chiều cao, kiểu đánh, tay thuận, vì ở giải bạn không chọn được đối thủ.
- Luyện hai, ba đòn sở trường đến mức chắc chắn, thay vì cố học thêm đòn mới.
- Tập phòng thủ và thoát góc, vì người mới thường bị dồn vào mép sàn và mất điểm vì ra ngoài.
- Giảm dần cường độ đối kháng trong những ngày cuối để tránh chấn thương sát giải, chuyển sang tập kỹ thuật nhẹ và di chuyển.
Mọi buổi đối kháng tập luyện nên có người giám sát, có bảo hộ đầy đủ và quy ước dừng rõ ràng. Không tự tổ chức đấu tập ở nhà hay ở công viên mà không có người hướng dẫn.
Đọc luật và hỏi trọng tài trước khi vào trận
Người thi lần đầu hay mất điểm vì những lỗi luật hơn là vì kém kỹ thuật: ra khỏi sàn, quay lưng, ôm giữ quá lâu, đánh vào vùng cấm, không dừng khi trọng tài hô. Đọc kỹ điều lệ giải, nhất là phần lỗi và hình thức xử phạt, và xem video các trận đấu của chính giải đó hoặc giải cùng luật để hình dung.
Nhiều giải có buổi họp kỹ thuật trước ngày thi đấu, nơi trọng tài giải thích các điểm luật quan trọng. Nếu được, nên mời huấn luyện viên cùng tham dự và ghi lại. Khi vào sàn, hãy nhìn trọng tài chính và làm theo hiệu lệnh ngay, kể cả khi bạn nghĩ mình đúng. Khiếu nại, nếu có, là việc của huấn luyện viên theo đúng thủ tục giải, không phải của võ sĩ trên sàn.
Một điều nhỏ nhưng quan trọng: học các hiệu lệnh bằng ngôn ngữ của môn, ví dụ hiệu lệnh bắt đầu, dừng, tách ra. Trong không khí ồn ào, phản ứng chậm với hiệu lệnh dừng không chỉ bị phạt mà còn có thể gây chấn thương cho đối thủ.
Ngày thi đấu: cân, chờ đợi và khởi động giữa các trận
Buổi cân thường diễn ra trước giờ thi đấu, có khi từ hôm trước. Mang theo giấy tờ mà giải yêu cầu và đến đúng giờ; trễ cân có thể bị loại. Nếu bạn ở sát giới hạn hạng cân, hãy trao đổi với huấn luyện viên từ nhiều tuần trước chứ đừng để đến sát ngày mới xoay xở.
Ngày thi đấu thường có nhiều lúc chờ. Tìm một góc yên tĩnh, uống nước từng ngụm, ăn nhẹ món quen. Khởi động lại khoảng mười lăm đến hai mươi phút trước trận dự kiến, theo dõi bảng đấu để không bị gọi bất ngờ. Giữa hai trận, nghỉ ngơi, kiểm tra bảo hộ, nghe huấn luyện viên nhận xét ngắn gọn.
Đừng tiêu hao năng lượng vào việc theo dõi đối thủ tiềm năng quá kỹ. Biết sơ đối thủ thuận tay nào là đủ; phần còn lại là làm tốt những gì bạn đã tập.
Chuẩn bị một túi riêng cho ngày thi gồm bảo hộ, bọc răng dự phòng, băng quấn, khăn, nước, đồ ăn nhẹ, áo khoác giữ ấm và giấy tờ. Kiểm tra túi từ tối hôm trước để sáng hôm sau không phải lục tìm trong lúc đang hồi hộp.
Góc đài: vai trò của huấn luyện viên và đồng đội
Ở nhiều môn đối kháng, mỗi võ sĩ có người ngồi ở góc đài, thường là huấn luyện viên, đôi khi kèm một trợ lý. Người ở góc theo dõi trận đấu từ bên ngoài nên nhìn thấy những điều bạn không thấy: đối thủ hay hạ tay sau đòn nào, bạn đang bị dồn về phía nào, nhịp thở của bạn ra sao. Trong thời gian nghỉ giữa hiệp, họ chỉ có ít phút để nói, nên lời khuyên thường ngắn và cụ thể.
Trước giải, hãy thống nhất với huấn luyện viên vài từ khoá ngắn mà bạn hiểu ngay, chẳng hạn một từ để nhắc giữ tay, một từ để nhắc di chuyển ra giữa sàn. Trong không khí ồn ào, câu dài thường không lọt tai. Khi nghỉ hiệp, hãy thở sâu, uống một ngụm nước nếu luật cho phép, nhìn vào người ở góc và chỉ nghe, chưa cần trả lời.
Đồng đội đi cùng giúp giữ đồ, nhắc lịch, động viên. Điều quan trọng là mọi người cổ vũ bằng tinh thần thể thao, không la ó trọng tài hay đối thủ. Thái độ của cả nhóm bên ngoài sàn cũng phản ánh văn hoá của câu lạc bộ.
Sau trận: kiểm tra chấn thương và khi nào phải dừng
Báo ngay mọi cú va đầu. Nếu bị đòn vào đầu khiến choáng, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nhìn mờ, lơ mơ hoặc quên chuyện vừa xảy ra, hãy báo nhân viên y tế và dừng thi đấu. Những dấu hiệu này có thể là chấn động não.
Không quay lại sàn trong ngày khi nghi chấn động. Thi đấu tiếp khi não chưa hồi phục làm tăng nguy cơ tổn thương nặng hơn. Người nghi chấn động cần được bác sĩ đánh giá trước khi tập lại.
Theo dõi trong những giờ sau giải. Một số triệu chứng xuất hiện muộn. Nếu đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, co giật, yếu tay chân hay lơ mơ, cần đến cơ sở y tế ngay.
Chấn thương tay chân cũng cần khám. Sưng nhanh, đau nhói khi chịu lực, biến dạng khớp hay ngón là dấu hiệu nên chụp chiếu. Chườm lạnh, nghỉ, kê cao là sơ cứu ban đầu, không thay cho thăm khám.
Nghỉ hồi phục rồi mới tập nặng lại. Ngay cả khi không chấn thương, cơ thể cần vài ngày nghỉ sau giải. Dùng thời gian đó xem lại video trận đấu cùng huấn luyện viên.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi có nên thi đấu đối kháng không?
Nhiều giải có nhóm tuổi trưởng thành và cựu võ sĩ với luật nhẹ hơn. Nếu bạn khoẻ mạnh, đã tập đối kháng đều và được bác sĩ xác nhận đủ sức khoẻ, thi ở nhóm phù hợp là hoàn toàn được. Người có bệnh tim mạch, huyết áp hay từng chấn thương đầu cần hỏi ý kiến bác sĩ trước.
Mũ bảo hộ có ngăn được chấn động não không?
Mũ bảo hộ giảm chấn thương ngoài da và va đập trực tiếp, nhưng không ngăn hoàn toàn được chấn động não vì não vẫn có thể bị rung lắc bên trong hộp sọ. Đó là lý do luật nhiều môn hạn chế đòn vào đầu ở nhóm trẻ và nhóm trình độ thấp, và mọi cú va đầu đều cần được theo dõi.
Thua trận đầu tiên có nên tiếp tục thi đấu không?
Thua trận đầu là chuyện rất phổ biến. Điều quan trọng là xem lại trận đấu, hiểu vì sao thua, và quyết định dựa trên việc bạn có còn thích thi đấu hay không. Nếu sau trận bạn thấy sợ quá mức, hãy nói với huấn luyện viên để tập lại ở mức độ thấp hơn trước khi thi tiếp.
Trẻ em thi đấu đối kháng có an toàn không?
Các giải dành cho trẻ thường có luật bảo vệ riêng như hạn chế đòn vào đầu, thời gian hiệp ngắn, bảo hộ bắt buộc. Rủi ro vẫn tồn tại nên cần huấn luyện viên chuẩn bị kỹ, giải có y tế, và trẻ chỉ thi khi tự muốn. Cha mẹ nên tìm hiểu luật của nhóm tuổi trước khi đồng ý.
Không có huấn luyện viên đi cùng thì có nên thi không?
Không nên, nhất là ở giải đầu tiên. Huấn luyện viên giúp bạn khởi động đúng lúc, nhận xét giữa hiệp, xử lý thủ tục và khiếu nại, và đánh giá khi nào nên dừng. Nhiều giải cũng yêu cầu vận động viên đăng ký qua câu lạc bộ có huấn luyện viên chịu trách nhiệm.
Có cần khám sức khoẻ trước khi thi đấu không?
Nhiều giải yêu cầu giấy khám sức khoẻ hoặc cam kết sức khoẻ, nhất là với các môn tiếp xúc mạnh. Ngay cả khi giải không bắt buộc, khám tổng quát trước khi bắt đầu thi đấu đối kháng là cách hợp lý để phát hiện những vấn đề tim mạch, huyết áp mà bạn chưa biết.