Cách buộc đai phổ biến ở karate, judo, taekwondo và nhiều môn khác là quấn hai vòng quanh bụng rồi thắt một nút dẹt ở giữa, sao cho hai đuôi đai dài bằng nhau và nút nằm phẳng ngay dưới rốn. Đai hay tuột thường vì thắt nhầm sang kiểu nút dễ trượt, vì quấn quá lỏng, hoặc vì luồn đầu đai qua một lớp thay vì cả hai lớp.
Võ phục cũng cần chăm đúng cách: bộ bằng vải bông có thể co lại sau lần giặt đầu, phơi nắng gắt lâu ngày làm vải giòn và ngả màu, còn để võ phục ẩm trong túi sau buổi tập là nguồn mùi hôi và nấm da. Bài này hướng dẫn từng bước buộc đai, rồi đi qua chọn cỡ, giặt, phơi, gấp võ phục, kèm vài điều về ý nghĩa của đai mà người mới hay thắc mắc.
Buộc đai từng bước: kiểu quấn hai vòng, nút dẹt
Đây là cách buộc thường gặp nhất. Một số môn và một số võ đường có kiểu riêng, vì vậy khi lớp đã hướng dẫn cách khác, bạn làm theo lớp. Đứng thẳng, áo đã vạt trái đè vạt phải hoặc theo quy định của môn, rồi làm như sau:
- Tìm điểm giữa đai. Gấp đôi đai cho hai đầu bằng nhau, giữ chỗ gấp. Đặt điểm giữa này lên bụng, ngay dưới rốn.
- Quấn vòng thứ nhất. Đưa hai đầu đai ra sau lưng, bắt chéo nhau ở thắt lưng, kéo về phía trước. Giữ đai phẳng, không xoắn.
- Quấn vòng thứ hai. Tiếp tục đưa hai đầu vòng quanh người thêm một lần nữa, chồng khít lên vòng đầu. Lúc này phía trước bụng có hai lớp đai nằm sát nhau.
- Kiểm độ dài hai đầu. Hai đầu đai thò ra phía trước phải dài gần bằng nhau. Nếu lệch, nới ra và chỉnh lại điểm giữa.
- Luồn một đầu qua cả hai lớp. Lấy một đầu đai luồn từ dưới lên, đi phía sau cả hai lớp đai đang quấn quanh bụng, rồi kéo ra phía trên. Đây là bước người mới hay làm sai, chỉ luồn qua một lớp nên đai lỏng dần khi tập.
- Thắt nút dẹt. Lúc này một đầu nằm phía trên, một đầu buông phía dưới. Vắt đầu trên qua đầu dưới, luồn qua vòng tạo thành, kéo chặt. Nút đúng sẽ nằm phẳng, hai đuôi chĩa chéo xuống hai bên.
- Chỉnh lại. Kéo đều hai đuôi để nút chặt, vuốt phẳng hai vòng đai phía sau lưng. Đai nên ôm vừa, không thắt chặt đến mức khó thở khi gập người.
Lần đầu có thể mất vài phút; sau một hai tuần bạn sẽ buộc trong vài giây mà không cần nhìn. Nếu lúng túng, nhờ học trò cũ làm chậm một lần trước mặt bạn, thường dễ hiểu hơn bất kỳ mô tả nào.
Vì sao đai vẫn tuột và cách khắc phục
Nhầm nút dẹt với nút dễ trượt. Nút dẹt chuẩn có hai vòng ôm nhau cân đối. Nếu bạn vắt hai đầu theo cùng một chiều hai lần, nút sẽ đứng dọc theo người thay vì nằm ngang, và trượt ra sau vài lần vận động mạnh. Cách kiểm nhanh: nhìn xem hai đuôi có chĩa chéo xuống hai bên không; nếu một đuôi chĩa lên, một đuôi chĩa xuống thẳng thì có thể đã thắt nhầm.
Chỉ luồn qua một lớp đai. Khi đầu đai chỉ luồn qua lớp ngoài, hai vòng quấn không được giữ chung với nhau và sẽ tách dần. Luôn luồn qua cả hai lớp ở bước thứ năm.
Đai mới còn cứng và trơn. Đai mới thường cứng, bề mặt trơn nên nút hay bung. Sau vài tuần dùng đai sẽ mềm hơn. Trong lúc chờ, bạn kéo nút thật chặt và kiểm lại giữa buổi.
Quấn lỏng ngay từ đầu. Nếu hai vòng quanh bụng lỏng, nút có chặt đến đâu đai vẫn xô lệch. Mỗi vòng quấn nên kéo vừa sát người.
Đai sai cỡ. Đai quá ngắn thì đuôi cụt, khó thắt chặt; đai quá dài thì đuôi lòng thòng dễ vướng chân. Khi mua, độ dài phù hợp thường là sau khi thắt xong, mỗi đuôi còn dài khoảng tầm một gang tay đến ngang giữa đùi. Mỗi hãng có bảng cỡ riêng, bạn nên thử trực tiếp.
Chọn cỡ võ phục khi vải còn co
Võ phục bằng vải bông, đặc biệt loại dệt dày dùng cho judo và BJJ, thường co lại sau lần giặt đầu tiên, nhất là khi giặt nước nóng hoặc sấy nóng. Mức co tuỳ chất vải và nhà sản xuất; một số hãng ghi rõ vải đã được xử lý chống co, số khác thì không. Vì vậy, khi mua bạn nên hỏi người bán về độ co, xem bảng cỡ của hãng, và nếu chưa chắc thì chọn bộ hơi rộng một chút ở chiều dài tay áo và ống quần.
Mỗi môn có kiểu võ phục khác nhau. Võ phục karate có loại vải mỏng nhẹ cho tập đối kháng và loại dày, đứng dáng cho tập bài quyền. Judo cần áo dày, chắc ở cổ và vạt vì đối phương phải nắm kéo được. Taekwondo thường dùng áo cổ chữ V, vải nhẹ thoáng. Vovinam có võ phục màu xanh dương đặc trưng. BJJ dùng áo gần giống judo nhưng cắt ôm hơn. Với môn đánh đứng như boxing, muay, kickboxing, đa số lớp tập bằng quần áo thể thao, không có võ phục kiểu áo vạt.
Người mới không cần mua bộ đắt tiền. Bộ võ phục cơ bản đúng quy định của võ đường là đủ cho cả năm đầu. Bạn hỏi lớp trước khi mua vì có nơi yêu cầu màu, kiểu cổ, hoặc phù hiệu riêng để thống nhất trong lớp và khi thi lên đai.
Với trẻ em đang lớn, có thể mua rộng hơn một chút và xắn gấu, nhưng không xắn quá nhiều đến mức vướng chân khi tập.
Giặt, phơi và cất võ phục cho bền và sạch
Võ phục thấm mồ hôi nhiều và tiếp xúc với sàn tập, nên vệ sinh không chỉ để thơm tho mà còn để hạn chế nấm da và nhiễm trùng da, những vấn đề hay gặp ở các môn có vật và tiếp xúc nhiều.
| Việc | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Sau buổi tập | Lấy võ phục ra khỏi túi ngay khi về, phơi hoặc giặt trong ngày | Để nguyên trong túi kín qua đêm, nhất là mùa nồm ẩm |
| Giặt | Giặt sau mỗi buổi tập có ra mồ hôi nhiều; dùng nước thường hoặc nước mát, lộn trái áo | Giặt nước nóng hoặc ngâm thuốc tẩy mạnh, dễ co vải và làm vàng |
| Phơi | Phơi nơi thoáng gió, tránh nắng gắt trực tiếp quá lâu | Phơi nắng gay gắt nhiều giờ liền ngày này qua ngày khác làm vải giòn, nhanh rách |
| Sấy | Nếu cần sấy, chọn chế độ nhiệt thấp | Sấy nóng ngay từ lần đầu khi chưa biết vải co bao nhiêu |
| Cất giữ | Gấp gọn khi đã khô hẳn, cất nơi khô | Gấp khi còn ẩm, dễ mốc và hôi |
| Khi tập nhiều buổi liên tiếp | Có ít nhất hai bộ để luân phiên | Mặc lại bộ chưa khô của hôm trước |
Ngoài võ phục, đồ bảo hộ như găng, bọc ống chân, mũ cũng cần được lau và phơi khô sau mỗi buổi. Găng tay để ẩm là nơi vi khuẩn phát triển rất nhanh. Nếu da bạn xuất hiện vết đỏ hình vòng, ngứa, hoặc mụn mủ sau thời gian tập, nên đi khám da liễu và nghỉ tập có tiếp xúc cho tới khi bác sĩ cho phép, để không lây cho bạn tập.
Gấp võ phục gọn để mang đi tập
Nhiều võ đường dạy cách gấp võ phục rồi dùng chính đai để buộc lại thành một gói gọn. Cách làm phổ biến như sau:
- Trải áo phẳng, mặt trước úp lên trên, vạt áo khép lại như khi mặc.
- Gấp quần làm đôi theo chiều dọc, rồi gấp tiếp cho vừa chiều ngang thân áo, đặt lên giữa áo.
- Gấp hai tay áo vào trong, chồng lên phần quần.
- Gấp hai bên thân áo vào giữa để thành một khối chữ nhật.
- Cuộn hoặc gấp khối đó từ dưới lên thành một gói vừa tay.
- Dùng đai quấn quanh gói và thắt nút, như vậy cả bộ đồ tập thành một khối không bung trong túi.
Ngoài tác dụng gọn gàng, nhiều người tập coi việc tự gấp võ phục sau buổi là lúc kết thúc buổi tập một cách có trật tự, giống như lễ chào ở đầu buổi. Với trẻ em, việc tự gấp đồ của mình là một bài tập nề nếp nhỏ nhưng hữu ích.
Ý nghĩa của đai và những tục lệ quanh nó
Đai trước hết là vật dụng giữ áo võ phục khép kín. Ở nhiều môn, đai còn đánh dấu cấp độ của người tập, và hệ thống màu đai giúp huấn luyện viên chia nhóm, giúp người tập biết mình đang ở đâu trong lộ trình. Chi tiết về hệ thống màu đai và cách lên cấp khác nhau theo từng môn và từng liên đoàn, bạn nên hỏi trực tiếp võ đường của mình.
Quanh chiếc đai có khá nhiều tục lệ. Ở một số nơi, người tập được dặn không để đai rơi xuống sàn, không bước qua đai, không dùng đai vào việc khác. Đây là cách thể hiện sự trân trọng với quá trình tập luyện mà chiếc đai đại diện, không có ý nghĩa nào khác ngoài điều đó.
Một tục lệ hay được nhắc là "không giặt đai", với lý do đai mang mồ hôi công sức tập luyện. Bạn nên biết rằng đây chỉ là tục lệ ở một số nơi, không phải quy định chung, và đứng về mặt vệ sinh thì đai thấm mồ hôi lâu ngày không giặt có thể gây mùi và là nơi vi khuẩn bám. Nhiều võ đường hiện nay khuyến khích giặt nhẹ đai bằng tay khi cần, phơi khô trong bóng râm để giữ màu.
Chiếc đai sờn, bạc màu sau nhiều năm thường được người tập giữ lại như một kỷ niệm của hành trình. Điều đáng giá không phải màu đai, mà là những giờ tập mà đai đã cùng bạn đi qua.
Câu hỏi thường gặp
Đai võ nên buộc chặt đến mức nào?
Đai nên ôm sát bụng để áo không bung khi vận động, nhưng không chặt đến mức thấy khó thở khi gập người hoặc ngồi xuống. Một cách thử: sau khi buộc, bạn ngồi xổm và gập người về trước; nếu thấy bụng bị ép khó chịu thì nới ra một chút.
Trẻ nhỏ tự buộc đai không được thì sao?
Trẻ dưới khoảng 6–7 tuổi thường chưa tự thắt nút dẹt được, đó là chuyện bình thường. Cha mẹ có thể buộc giúp ở nhà, đồng thời tập cho con từng bước một, bắt đầu từ việc tìm điểm giữa đai. Nhiều lớp cũng có trợ giảng giúp các bé buộc đai đầu buổi.
Võ phục mới có cần giặt trước khi mặc không?
Nên giặt một lần trước khi mặc để loại bỏ hoá chất hoàn tất vải, đồng thời biết trước vải co bao nhiêu. Giặt bằng nước mát, phơi trong bóng râm. Nếu võ đường yêu cầu may phù hiệu, bạn nên giặt xong rồi mới may để phù hiệu không bị nhăn khi vải co.
Có thể giặt võ phục chung với quần áo khác không?
Có thể, nhưng nên giặt riêng trong những lần đầu vì một số võ phục và đai màu có thể ra màu. Võ phục trắng nên tách khỏi đồ màu đậm. Nếu bạn tập môn có vật nhiều và lo nấm da, giặt riêng và phơi khô hoàn toàn là lựa chọn an toàn hơn.
Đai bị bạc màu, sờn rách có cần thay không?
Đai sờn nhẹ vẫn dùng bình thường, nhiều người còn trân trọng nó. Chỉ nên thay khi đai rách đến mức không buộc chắc được, hoặc khi võ đường yêu cầu đai đúng màu, đúng tiêu chuẩn cho kỳ thi hay giải đấu. Khi lên cấp, bạn sẽ nhận đai mới theo quy định của môn.
Tập trong mùa nồm ẩm làm sao cho võ phục mau khô?
Mùa nồm ở miền Bắc, võ phục dày rất lâu khô. Bạn nên có hai bộ để luân phiên, vắt kỹ hoặc vắt bằng máy, phơi nơi có quạt hoặc gió lùa. Nếu dùng máy sấy thì chọn nhiệt thấp. Tuyệt đối không gấp cất khi còn ẩm vì vải sẽ mốc và bốc mùi.