Người mới tập võ nên mua theo thứ tự: trước hết là đồ vệ sinh cá nhân và đồ tiếp xúc trực tiếp với cơ thể (băng quấn tay, bảo vệ răng, bảo hộ hạ bộ), sau đó mới đến võ phục và găng, còn mũ, giáp thân, bảo hộ ống quyển thì chờ đến khi lớp bắt đầu cho tập tiếp xúc. Trong vài buổi đầu, đồ thể thao thường và găng mượn của lớp là đủ.
Lý do của thứ tự này đơn giản: những món như bảo vệ răng hay băng quấn tay dùng chung thì mất vệ sinh, còn võ phục và găng mỗi môn mỗi kiểu, mua sớm dễ mua nhầm. Hỏi huấn luyện viên lớp bạn trước khi mua là cách tiết kiệm nhất, vì nhiều lớp có quy định riêng về màu võ phục, kiểu găng hay loại bảo hộ được phép dùng khi thi.
Bài này không giới thiệu hãng hay nơi bán, chỉ đưa tiêu chí để bạn tự chọn món vừa với mình.
Hỏi lớp trước khi mua: vì sao điều này tiết kiệm nhiều nhất
Mỗi môn võ có trang phục và dụng cụ riêng, và trong cùng một môn, các liên đoàn hay võ đường lại có quy định khác nhau. Vovinam có màu võ phục đặc trưng; karate và taekwondo dùng võ phục trắng nhưng kiểu cắt, chất vải khác; judo và BJJ cần áo vải dày chịu được lực nắm kéo; boxing, muay, kickboxing không dùng võ phục mà dùng quần short và găng. Mua một bộ võ phục karate để tập judo thì áo sẽ rách ở cổ sau vài buổi bị nắm kéo.
Ngoài ra, nhiều lớp đặt trang phục thống nhất để học viên trông gọn gàng, hoặc có thêu biểu tượng của câu lạc bộ. Nếu bạn mua bên ngoài trước, có thể phải mua lại. Với dụng cụ thi đấu, các giải thường quy định loại găng, mũ, giáp được phép; nếu bạn có ý định thi sau này, hỏi trước giúp tránh mua món không dùng được ở giải.
Câu hỏi nên đặt cho huấn luyện viên: trong ba tháng đầu, lớp cần những dụng cụ gì; món nào lớp cho mượn; có quy định màu, kiểu, cỡ không; món nào bắt buộc phải có của riêng. Nếu câu trả lời là phải mua trọn một gói đắt tiền ngay từ buổi đầu, không cho tập thử bằng đồ thường, đó là điều đáng cân nhắc khi chọn lớp.
Đồ tập theo từng nhóm môn
Bảng dưới gom các môn thành bốn nhóm theo kiểu tập, để bạn hình dung mình cần gì. Đây là mức phổ biến cho người mới, lớp của bạn có thể khác.
| Nhóm môn | Trang phục | Dụng cụ cá nhân nên có sớm | Có thể chờ |
|---|---|---|---|
| Vovinam, karate, taekwondo, võ cổ truyền | Võ phục theo quy định của lớp | Bảo hộ hạ bộ (nam), bảo vệ răng khi bắt đầu tập đối luyện | Bảo hộ ống quyển, mu bàn chân, giáp thân, mũ |
| Boxing, muay Thái, kickboxing | Quần short, áo thun thấm mồ hôi | Băng quấn tay, bảo vệ răng, găng tập | Bảo hộ ống quyển, mũ bảo hộ, găng to hơn để tập cặp |
| Judo, BJJ, vật | Áo võ phục vải dày (judo, BJJ có áo) hoặc áo bó | Bảo vệ răng, bảo vệ tai nếu lớp khuyên dùng | Áo bó chống ma sát, bộ thứ hai để thay giặt |
| Aikido, wushu biểu diễn, các lớp quyền | Võ phục hoặc đồ tập rộng | Thường chưa cần bảo hộ khi chỉ tập quyền | Giày tập (nếu môn tập có giày) |
Điểm chung của mọi nhóm: đồ tiếp xúc trực tiếp với miệng và vùng kín nên là đồ riêng. Còn găng, giáp thân, mũ thì lớp hay có đồ dùng chung cho buổi đầu; khi bạn tập đều, đồ riêng vừa sạch vừa vừa người hơn.
Găng tay và băng quấn tay
Băng quấn tay có trước găng. Băng giữ các xương nhỏ ở bàn tay và cổ tay cố định khi đấm, giảm nguy cơ bong gân cổ tay và tổn thương khớp đốt ngón. Người mới hay bỏ qua băng vì quấn mất thời gian, nhưng đó chính là lúc cổ tay yếu nhất. Nhờ huấn luyện viên chỉ cách quấn ở buổi đầu, rồi tập quấn ở nhà cho quen.
Cỡ găng tính theo ounce, không theo cỡ tay. Găng nặng hơn thì đệm dày hơn. Găng nhẹ dùng đánh bao, đích; găng nặng hơn thường dùng khi tập cặp để bảo vệ bạn tập. Cân nặng của bạn và kiểu bài tập quyết định cỡ nào phù hợp, nên hỏi huấn luyện viên thay vì chọn theo cảm giác "găng nhỏ trông gọn".
Thử găng khi đã quấn băng. Găng vừa là khi đeo vào với băng quấn tay, bạn nắm tay chặt được mà không bị chèn, ngón cái nằm đúng chỗ, cổ tay không lỏng. Găng chật làm tê tay, găng rộng làm cổ tay dễ gập khi đấm.
Găng MMA không thay được găng boxing. Găng hở ngón dùng cho môn có nắm, ghì; đệm mỏng hơn nhiều. Người mới học đấm nên tập bằng găng boxing để bảo vệ tay.
Phơi khô găng sau mỗi buổi. Găng là nơi mồ hôi đọng lại lâu nhất. Mở rộng cổ găng, để chỗ thoáng gió, không nhét kín trong túi qua đêm. Găng có mùi nặng là dấu hiệu vi khuẩn đã phát triển bên trong.
Bảo vệ răng: món rẻ nhưng hay bị bỏ qua
Bảo vệ răng (miếng ngậm) che hàm trên, giúp giảm nguy cơ mẻ răng, rách môi, rách má trong khi có va chạm vào mặt. Bất kỳ môn nào có tập cặp với tiếp xúc, kể cả tập nhẹ, đều nên dùng. Các môn vật, nắm cũng có va chạm bất ngờ bằng đầu hoặc khuỷu tay của bạn tập, nên đừng nghĩ chỉ môn đánh đấm mới cần.
Loại phổ biến cho người mới là loại ngâm nước nóng rồi cắn để định hình theo răng. Làm theo hướng dẫn trên bao bì, cắn vừa đủ lực, để miếng ngậm ôm sát hàm trên mà không quá dày. Một miếng vừa là khi ngậm vào bạn vẫn thở được bằng miệng, nói vài từ ngắn được và nó không rơi khi mở miệng. Người đang niềng răng nên hỏi nha sĩ, vì cần loại riêng hoặc làm theo dấu răng.
Giữ miếng ngậm sạch: rửa bằng nước sạch sau mỗi buổi, để khô trong hộp có lỗ thoáng, không để chung với giày dép. Thay khi miếng ngậm biến dạng, thủng, hoặc không còn ôm sát. Miếng ngậm là đồ cá nhân tuyệt đối, không dùng chung, không mượn lớp.
Bảo hộ hạ bộ, ống quyển, mũ và giáp thân
Những món này thường cần khi lớp bắt đầu cho tập đối luyện có tiếp xúc. Mỗi món một mục đích, và chọn sai cỡ có khi còn gây vướng hơn không mặc.
- Bảo hộ hạ bộ: nam giới nên có ngay khi tập bất kỳ môn nào có đòn chân hoặc gối. Chọn loại vừa với cỡ quần lót thể thao bạn hay mặc, có đai giữ chắc, không xê dịch khi di chuyển. Một số lớp cũng khuyên nữ giới dùng loại bảo hộ dành cho nữ khi tập đối kháng.
- Bảo hộ ống quyển và mu bàn chân: cần cho muay, kickboxing, karate, taekwondo, Vovinam khi tập đá vào nhau. Chiều dài nên phủ từ dưới gối đến cổ chân; đeo vào đi lại không bị tuột hay xoay.
- Mũ bảo hộ: dùng khi tập cặp có đòn vào đầu. Mũ giảm trầy xước, rách da, nhưng không loại bỏ được nguy cơ chấn động não. Vì vậy, với người mới, cách bảo vệ đầu tốt nhất vẫn là tập có kiểm soát lực và không để đầu bị đánh nhiều.
- Giáp thân: phổ biến trong taekwondo và một số lớp karate, Vovinam khi tập đối kháng. Lớp thường có sẵn; nếu mua riêng, chọn theo chiều cao và vòng ngực, che được sườn.
- Bảo vệ ngực cho nữ: có loại miếng lót hoặc áo có khay bảo vệ, dùng khi tập đối kháng ở một số môn. Hỏi lớp hoặc người tập nữ lâu năm để chọn loại không cản thở.
- Băng gối, băng cổ chân: chỉ dùng khi có lý do, như đang tập lại sau chấn thương theo lời khuyên của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu. Đeo thường xuyên khi không cần không thay được việc làm khoẻ khớp.
Đồ bảo hộ giảm rủi ro chứ không biến một buổi tập thiếu kiểm soát thành an toàn. Một lớp tốt dựa vào cách dạy và kiểm soát lực trước, đồ bảo hộ là lớp thứ hai.
Giữ đồ tập sạch: mùi, nấm và bệnh da
Phòng tập võ là nơi da người tiếp xúc liên tục với thảm và với người khác, nên bệnh da như nấm, chốc, mụn nhọt lây nhanh nếu đồ tập bẩn. Thói quen sau đây ngăn phần lớn rắc rối:
- Giặt võ phục, áo, quần sau mỗi buổi tập, không mặc lại bộ đã ướt mồ hôi cho buổi hôm sau.
- Không để đồ ướt trong túi kín qua đêm. Lấy ra phơi ngay khi về đến nhà, kể cả khi đã muộn.
- Lau găng, bảo hộ ống quyển, mũ bằng khăn ẩm rồi để khô tự nhiên; tránh phơi nắng gắt lâu làm da và đệm nứt.
- Tắm sớm sau buổi tập, nhất là với các môn có nắm, vật, lăn trên thảm.
- Kiểm tra da: vùng đỏ hình tròn, ngứa, đóng vảy, mụn mủ thì nghỉ phần tiếp xúc người khác và đi khám da liễu, báo huấn luyện viên.
- Dùng túi riêng hoặc ngăn riêng cho giày dép, tách khỏi đồ bảo hộ đặt gần mặt như miếng ngậm, mũ.
Ở khí hậu nóng ẩm như phần lớn các tỉnh phía Nam, đồ tập lâu khô hơn và mùi đến nhanh hơn. Có hai bộ đồ để thay vòng là cách đơn giản nhất để luôn có đồ khô đi tập.
Mượn đồ lớp, mua đồ cũ: nên và không nên
Nên mượn ở vài buổi đầu: găng, giáp thân, mũ, bao đích. Đây là cách tốt để bạn biết mình thích cỡ, kiểu nào trước khi mua.
Không nên mượn hay mua cũ: miếng ngậm bảo vệ răng, bảo hộ hạ bộ, băng quấn tay đã qua sử dụng. Đây là những món tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc, da vùng kín hoặc da tay có vết xước nhỏ.
Mua cũ được nhưng phải kiểm kỹ: găng, bảo hộ ống quyển, võ phục. Kiểm tra lớp đệm còn đàn hồi, không xẹp lún một chỗ, đường may không bung, không có mùi ẩm mốc. Găng đã xẹp đệm thì giảm bảo vệ cho cả bạn và bạn tập.
Đừng chạy theo đồ đắt nhất ở tháng đầu: người mới chưa biết mình sẽ theo môn nào lâu dài. Một món tầm trung vừa người tốt hơn món đắt mà sai cỡ.
Ghi tên lên đồ: găng và bảo hộ trong phòng tập trông rất giống nhau. Một miếng băng dính có tên ở mặt trong giúp tránh cầm nhầm, nhất là ở lớp đông.
Câu hỏi thường gặp
Có cần mua giày tập võ không?
Phần lớn các môn tập chân trần trên thảm nên không cần giày. Một số môn như wushu biểu diễn, một số lớp boxing tập trên sàn cứng hoặc lớp tập ngoài trời có thể dùng giày đế mỏng. Hỏi lớp trước; nếu được dùng giày, chọn loại đế phẳng, bám tốt, không phải giày chạy bộ đế dày dễ lật cổ chân.
Băng quấn tay bao lâu thì thay?
Băng vải giặt được nhiều lần, chỉ cần giặt sau mỗi vài buổi và phơi khô hẳn. Thay khi băng giãn quá, không còn ôm chặt cổ tay, sờn rách mép hoặc có mùi không mất sau khi giặt. Nên có hai cuộn để thay vòng.
Đeo kính cận thì tập với bảo hộ thế nào?
Kính thường không nên đeo khi tập có tiếp xúc vì có thể vỡ và gây thương tích mắt. Nhiều người dùng kính áp tròng hoặc kính thể thao có quai đeo cho phần tập không tiếp xúc. Với tập đối kháng, hỏi bác sĩ mắt và huấn luyện viên để chọn giải pháp phù hợp với độ cận của bạn.
Trẻ em đi học võ cần mua những gì?
Thường chỉ cần võ phục theo quy định của lớp và bình nước riêng ở giai đoạn đầu. Khi trẻ bắt đầu tập đối luyện, lớp sẽ hướng dẫn thêm bảo hộ. Chọn đồ vừa người hiện tại thay vì mua rộng cho "dùng lâu", vì võ phục quá dài dễ gây vấp ngã khi tập.
Đồ bảo hộ có làm mình yên tâm đánh mạnh hơn không?
Có, và đó là một rủi ro thật. Khi đeo găng to và mũ, nhiều người vô thức tăng lực vì nghĩ bạn tập đã được bảo vệ. Nguyên tắc ở lớp tốt là kiểm soát lực theo trình độ người yếu hơn trong cặp, bất kể đeo bảo hộ gì. Bảo hộ là để giảm rủi ro khi có sơ suất, không phải để cho phép đánh mạnh.