Khi bị chặn đường và bị đe doạ đòi tiền hay tài sản, lựa chọn an toàn nhất trong phần lớn trường hợp là đưa đồ, giữ khoảng cách, rời đi, rồi báo công an. Kẻ chặn đường muốn lấy tài sản nhanh và ít rủi ro; việc chống cự làm tình huống kéo dài và dễ chuyển sang bạo lực, nhất là khi họ có đồng bọn hoặc hung khí.
Lời khuyên này không có nghĩa bạn bất lực. Có nhiều việc bạn chủ động làm được: nhận ra dấu hiệu từ xa để tránh, đứng và nói sao cho không leo thang, đưa đồ theo cách tạo ra đường thoát, nhận ra lúc tình huống không còn là chuyện tài sản để chạy, và làm đúng các bước sau sự việc. Bài viết đi lần lượt qua từng phần đó.
Hiểu tình huống: kẻ chặn đường muốn gì
Phần lớn các vụ chặn đường đòi tài sản có chung một logic: kẻ gây sự muốn có đồ giá trị nhanh nhất, bị chú ý ít nhất, và tránh bị nhận diện. Vì vậy họ chọn chỗ vắng, giờ khuya hoặc sáng sớm, người đi một mình, người đang mất tập trung. Họ thường cố tạo áp lực bằng giọng nói, đứng sát, vây quanh hoặc khoe vật nguy hiểm để nạn nhân sợ mà đưa đồ ngay.
Hiểu logic này giúp bạn thấy vì sao đưa tài sản thường giải quyết được vấn đề. Khi đã có thứ họ muốn, kẻ gây sự có động cơ rời đi càng nhanh càng tốt. Ngược lại, khi bạn từ chối, cãi lại hay giằng co, tình huống kéo dài, người xung quanh có thể chú ý, và kẻ gây sự trong trạng thái căng thẳng dễ hành động bột phát hơn.
Có một ngoại lệ quan trọng mà bạn phải luôn để ý: khi những gì họ đòi không còn là tài sản. Nếu ai đó cố kéo bạn lên xe, vào chỗ khuất, vào trong nhà, hoặc đã lấy đồ rồi mà vẫn không để bạn đi, tình huống đã thay đổi bản chất. Lúc đó, việc chống trả để thoát và kêu cứu bằng mọi cách trở thành ưu tiên. Phần cuối bài nói rõ hơn về ranh giới này.
Dấu hiệu nhận ra sớm để tránh
Nhiều vụ chặn đường có dấu hiệu báo trước trong vài chục giây hoặc vài phút. Nếu để ý, bạn có cơ hội đổi hướng trước khi bị áp sát.
- Một nhóm người đứng hoặc ngồi trên xe máy ở chỗ vắng, nhìn theo bạn và trao đổi với nhau khi bạn đến gần.
- Có người hoặc xe cứ đi theo một khoảng cách cố định, bạn đi chậm họ cũng chậm, bạn rẽ họ cũng rẽ.
- Có người bước ra giữa lối đi, đứng chéo chặn đường dù xung quanh còn rộng.
- Hai người tiến lại từ hai hướng khác nhau, như để kẹp bạn ở giữa.
- Một người lạ bắt chuyện, hỏi giờ, xin lửa, hỏi đường nhưng mắt nhìn quanh và tiến sát dần.
- Đoạn đường bạn sắp đi qua tối hơn hẳn, vắng hẳn, không có cửa hàng mở hay nhà sáng đèn.
Khi thấy các dấu hiệu này, đừng ngại quay lại đường cũ, băng sang phía bên kia, bước vào cửa hàng gần nhất hay chờ một nhóm người khác đi cùng. Nếu đang đi xe, đổi làn, rẽ vào đường lớn, không dừng lại hỏi han. Bạn không cần chắc chắn họ có ý xấu mới được phép tránh.
Khi đã bị chặn: cách đứng, cách nói, cách đưa đồ
Giữ khoảng cách bằng đôi tay mở. Đưa hai tay ra trước ngực, lòng bàn tay hướng về phía người kia, như cử chỉ “bình tĩnh nào”. Tư thế này trông không hề thách thức nhưng tạo ra một khoảng cách và che được phần đầu, ngực. Đứng hơi nghiêng người, chân trước chân sau để vững.
Nói ít, giọng đều. Những câu ngắn như “Được rồi, anh cứ lấy”, “Em đưa đây” giúp tình huống đi nhanh. Không cãi, không hỏi lý do, không chửi lại, không doạ báo công an lúc đó. Không nhìn chằm chằm như thách thức, nhưng vẫn để mắt thấy tay họ.
Đưa đồ theo cách tạo đường thoát. Nếu có thể, đặt hoặc ném nhẹ ví, điện thoại xuống đất về một phía cách xa bạn. Khi người kia quay đi nhặt, bạn có vài giây để lùi về hướng ngược lại. Cách này thường được các lớp tự vệ dạy vì nó tách bạn khỏi kẻ gây sự.
Không lấy đồ ra bất ngờ. Nếu cần lấy ví trong túi, nói trước “em lấy ví trong túi quần nhé” rồi làm chậm. Động tác thò tay vào túi đột ngột có thể bị hiểu nhầm là bạn đang rút vật gì đó.
Nhớ đặc điểm mà không nhìn chằm chằm. Tranh thủ ghi nhớ chiều cao, dáng người, giọng nói vùng miền, quần áo, giày, xe, hướng đi. Một hai chi tiết khác thường như hình xăm, vết sẹo, màu áo sẽ có ích khi trình báo.
Bị chặn hoặc bị ép xe khi đang đi xe máy
Một kiểu chặn đường hay gặp ở đoạn đường vắng là hai người trên một xe máy áp sát, ép xe bạn vào lề rồi yêu cầu dừng. Có trường hợp họ giả vờ bị va quẹt để gây sự, đòi bồi thường. Ở tình huống này, nguy cơ lớn nhất trước hết là ngã xe ở tốc độ cao, sau đó mới là việc bị lấy tài sản.
Nếu thấy một xe cứ chạy song song và ép dần vào, hãy giảm tốc từ từ thay vì tăng ga đua, vì đua tốc độ trên đường vắng dễ dẫn đến tai nạn. Hướng xe về phía có nhà dân sáng đèn, cửa hàng, cây xăng, trạm thu phí, bất cứ đâu có người. Nếu buộc phải dừng, dừng ở chỗ sáng nhất có thể, không tắt máy ngay, giữ hai chân chống vững.
Khi đã dừng và bị đòi tiền hay đòi xe, nguyên tắc vẫn như khi đi bộ: nói ít, đưa thứ họ đòi, không giằng co. Chiếc xe máy có giá trị nhưng không đáng để bị đánh hay bị đâm. Nếu họ chỉ cãi vã về va quẹt, đừng xuống xe đôi co ở chỗ vắng; nói rằng sẽ cùng đến chỗ đông người hoặc gọi công an giải quyết, và chú ý xem họ có thật sự muốn giải quyết hay chỉ muốn kéo bạn vào chỗ khuất.
Khi nào đưa đồ, khi nào phải chạy hoặc chống trả
Không có công thức cho mọi tình huống, nhưng có thể phân biệt hai loại tình huống theo mục đích của kẻ gây sự. Đây là cách nhiều người dạy tự vệ giúp học viên ra quyết định nhanh.
| Dấu hiệu | Nhiều khả năng là | Ưu tiên |
|---|---|---|
| Đòi tiền, điện thoại, xe; nói rõ muốn gì | Muốn lấy tài sản | Đưa đồ, giữ khoảng cách, rời đi khi được |
| Đã lấy đồ và quay đi | Đã xong mục đích | Không đuổi theo, đi ngay về chỗ đông người |
| Cố kéo bạn lên xe, vào chỗ khuất, vào nhà | Không chỉ là tài sản | Hét, chống trả để thoát, bám vật cố định, chạy |
| Đã lấy đồ nhưng vẫn giữ bạn lại, đánh tiếp | Có ý gây thương tích | Bảo vệ đầu, tìm mọi cơ hội thoát và kêu cứu |
| Có đường chạy rõ ràng ngay lúc bị tiếp cận | Chưa bị vây | Chạy về chỗ sáng, đông người trước khi bị chặn kín |
Ranh giới quan trọng nhất trong bảng là việc bị di chuyển đến nơi khác. Những người làm công tác phòng chống tội phạm thường khuyên rằng không nên để mình bị đưa đến địa điểm thứ hai, vì ở đó kẻ gây sự kiểm soát hoàn toàn.
Sau khi kẻ gây sự đã đi
Những phút sau sự việc rất dễ rối. Có sẵn một trình tự giúp bạn không bỏ sót việc quan trọng.
- Đi ngay đến chỗ có người: cửa hàng, quán ăn, chốt bảo vệ, khu nhà có người ở. Đừng đứng lại một mình ở chỗ cũ.
- Kiểm tra cơ thể. Khi hoảng, nhiều người không nhận ra mình bị thương. Nếu chảy máu, đau đầu, chóng mặt, nhờ người gọi cấp cứu.
- Gọi người thân đến đón hoặc ở cùng; nhờ người xung quanh hỗ trợ nếu điện thoại đã bị lấy.
- Báo công an sớm nhất có thể, cung cấp thời gian, địa điểm, đặc điểm người và xe, hướng chạy.
- Khoá thẻ ngân hàng, khoá sim, khoá điện thoại từ xa, đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng.
- Ghi lại toàn bộ diễn biến ra giấy hoặc nhờ người ghi giúp khi trí nhớ còn rõ.
Sau một vụ bị đe doạ, nhiều người mất ngủ, giật mình, sợ đi lại đoạn đường cũ trong nhiều ngày. Đó là phản ứng bình thường. Nếu kéo dài hoặc ảnh hưởng đến công việc, học tập, hãy nói chuyện với người thân và tìm đến chuyên gia tâm lý.
Vì sao người học võ lại càng nên đưa đồ
Người đã tập võ một thời gian hay có tâm lý không cam chịu, nghĩ rằng mình đủ sức xử lý. Đây chính là cái bẫy. Trên thảm tập, bạn đối mặt với một người, biết người đó không cầm gì và sẽ dừng khi nghe tiếng vỗ thảm. Ngoài đường, bạn không biết trong túi họ có gì, phía sau còn ai, và họ sẽ làm gì khi bị đánh trả.
Ngay cả khi bạn thắng, hậu quả có thể nặng nề. Một cú đẩy làm người kia ngã đập đầu có thể gây thương tích nghiêm trọng, và việc đánh giá đâu là tự vệ cần thiết, đâu là vượt quá sẽ do cơ quan có thẩm quyền xem xét dựa trên toàn bộ diễn biến. Đổi một chiếc điện thoại lấy những rủi ro đó là không đáng.
Những võ sư, huấn luyện viên nghiêm túc thường nói với học trò rằng võ đức bắt đầu từ việc biết khi nào không ra tay. Biết đưa đồ, biết rời đi, biết để công an làm việc của họ là biểu hiện của sự tự chủ, không phải yếu đuối.
Câu hỏi thường gặp
Nếu không mang theo đồ gì giá trị thì sao?
Hãy nói thật một cách bình tĩnh và cho họ thấy, ví dụ lộn túi áo, mở ví ra. Một số người mang theo một ít tiền mặt riêng để đưa trong tình huống này. Tránh tỏ thái độ thách thức hay chế giễu, vì kẻ gây sự không lấy được gì dễ nổi nóng.
Có nên giả vờ gọi điện cho người thân để doạ không?
Khi đã bị chặn, động tác cầm điện thoại có thể làm kẻ gây sự giật máy hoặc nổi nóng. Trước khi bị áp sát, khi mới thấy dấu hiệu, gọi thật cho ai đó và nói to vị trí của mình lại là cách tốt, vì nó cho thấy có người biết bạn đang ở đâu.
Có nên ghi âm, quay video lúc bị chặn không?
Không nên làm lộ liễu vì có thể khiến tình huống leo thang. An toàn của bạn quan trọng hơn chứng cứ. Sau sự việc, hãy báo công an và cung cấp thông tin về camera của các cửa hàng, nhà dân xung quanh để họ trích xuất kịp thời.
Bị chặn khi đang đi cùng con nhỏ thì sao?
Ưu tiên tuyệt đối là an toàn của con. Giữ con sát phía sau người mình, đưa tài sản nhanh, nói ít và rời đi. Sau đó trấn an con, giải thích ngắn gọn rằng mình đã làm đúng khi đưa đồ để cả nhà an toàn, và báo công an.
Học võ có giúp phát hiện người theo dõi sớm hơn không?
Võ thuật không trực tiếp dạy việc này, nhưng lớp tự vệ tốt thường có phần nhận biết nguy cơ và tập quan sát. Thói quen nhìn quanh khi vào nơi vắng, chú ý người và xe đi theo mình là kỹ năng tập được trong đời sống hằng ngày, không cần lên thảm.