Khi bị ôm từ phía sau, nguyên lý thoát chung là hạ thấp trọng tâm ngay lập tức để không bị nhấc bổng, giữ cằm cúi xuống, tạo khoảng trống giữa hai thân người rồi xoay ra và chạy. Khi bị túm tóc, việc đầu tiên là dùng hai tay ép chặt bàn tay đang túm vào đầu mình để giảm đau và giữ đầu không bị giật, sau đó mới tính hướng thoát.
Hai tình huống này đáng sợ vì xảy ra từ góc khuất và bất ngờ, thường gặp trong các vụ quấy rối, giằng co ở nơi vắng hoặc trong xô xát. Bài viết giải thích nguyên lý đằng sau từng bước để bạn hiểu khi đến lớp, không phải giáo án tự tập ở nhà. Các kỹ thuật có vật và xoay người cần thảm tập, người cùng tập và người hướng dẫn quan sát để không ai bị chấn thương.
Vì sao bị ôm từ phía sau nguy hiểm hơn bạn nghĩ
Bị ôm từ phía sau làm bạn mất ba thứ cùng lúc: tầm nhìn về phía đối phương, khả năng dùng hai tay tự do, và quyền kiểm soát trọng tâm. Người ôm có thể nhấc bạn lên khỏi mặt đất, kéo lùi về phía xe hay chỗ khuất, hoặc quật ngã. Một khi chân rời mặt đất, gần như mọi kỹ thuật đều mất tác dụng vì bạn không còn điểm tựa để phát lực.
Có hai kiểu ôm chính. Kiểu thứ nhất ôm qua cả hai cánh tay, ghì tay bạn sát người. Kiểu thứ hai luồn dưới nách, để tay bạn tự do nhưng ôm chặt quanh bụng hoặc ngực. Kiểu ôm qua tay khó hơn vì bạn bị khoá cả tay, còn kiểu ôm dưới nách cho bạn nhiều lựa chọn hơn nhưng người ôm dễ nhấc bạn lên hơn.
Ở cả hai kiểu, người bị ôm thường phản xạ đứng thẳng lên và vùng vẫy hai tay. Phản xạ đó lại giúp người ôm dễ nhấc bổng hơn. Vì vậy, bước đầu tiên được dạy ở hầu hết lớp tự vệ đều giống nhau: hạ thấp người, dồn trọng lượng xuống hai chân dang rộng, như thể đang ngồi xuống một chiếc ghế thấp. Chỉ riêng việc này đã làm người ôm phải dùng nhiều sức hơn hẳn.
Bốn nguyên lý khi bị ôm từ phía sau
Hạ trọng tâm trước tiên. Chân dang rộng hơn vai, đầu gối khuỵu, hông hạ xuống. Bạn trở nên nặng hơn và vững hơn. Đây là phần quan trọng nhất và cũng là phần người mới hay bỏ qua vì muốn làm ngay động tác thoát.
Bảo vệ đầu và cằm. Cúi cằm xuống ngực, tránh để đầu ngửa ra sau va vào mặt người ôm hoặc bị quật đập đầu xuống đất. Nếu bị ngã, cằm cúi giúp đầu không đập trực tiếp xuống nền.
Tạo khoảng trống. Khi bị ép sát, bạn không có chỗ để xoay. Hai tay nắm lấy cẳng tay người ôm, kéo xuống và đẩy ra để nới vòng ôm; xoay hông sang một bên để lệch người khỏi trục giữa. Một khoảng trống nhỏ cũng đủ để bắt đầu xoay ra.
Xoay ra và rời đi. Khi vòng ôm lỏng, bạn xoay người ra phía có khe hở, bước ra ngoài tầm với rồi chạy về phía có người. Không quay lại đối đầu. Người hướng dẫn sẽ chỉ cho bạn chi tiết bước chân và hướng xoay tuỳ kiểu ôm.
Bị túm tóc: giữ đầu trước, thoát sau
Túm tóc là hành vi hay gặp trong xô xát, đặc biệt nhắm vào người tóc dài. Cảm giác đau ở da đầu làm người bị túm theo phản xạ kéo đầu ngược lại, và chính lực kéo ngược ấy làm đau hơn, thậm chí có thể gây tổn thương vùng cổ. Nguyên lý đầu tiên vì vậy là đừng kéo ngược.
Thay vào đó, bạn đặt hai bàn tay chồng lên bàn tay đang túm, ép chặt nó vào đầu mình. Khi tay người túm bị ép sát da đầu, lực giật không còn kéo trên chân tóc nữa, cơn đau giảm đi rõ rệt và đầu bạn không còn bị lắc qua lại. Đây là bước người hướng dẫn tự vệ nhấn mạnh nhiều nhất vì nó lấy lại cho bạn quyền kiểm soát.
Sau khi đã giữ được tay người túm, bạn tiến về phía người đó thay vì lùi ra xa, vì lùi chỉ làm tóc căng thêm. Tiến lên làm tóc chùng lại. Từ vị trí này, người hướng dẫn sẽ chỉ cách xoay người, hạ thấp đầu và đưa cổ tay người kia vào thế bất lợi để họ phải buông. Lại một lần nữa, mục tiêu là được thả ra và rời đi, không phải khống chế.
Một lưu ý thực tế: buộc tóc gọn khi đi làm về khuya hay đến nơi đông đúc, phức tạp không phải là cách đề phòng hoàn hảo, nhưng giảm bớt một điểm người khác có thể túm vào. Người hướng dẫn ở nhiều lớp tự vệ cho nữ cũng nói rằng tóc buộc cao kiểu đuôi ngựa lại dễ bị túm hơn tóc búi thấp.
Những nơi dễ gặp hai tình huống này
Bị ôm từ phía sau hay bị túm tóc ít khi xảy ra giữa nơi sáng sủa, đông người qua lại. Chúng thường gặp ở những chỗ có góc khuất và tiếng ồn che lấp: hành lang chung cư lúc khuya, cầu thang bộ, tầng hầm gửi xe, con hẻm dẫn vào phòng trọ, bãi đất trống gần trạm xe buýt. Một nhóm khác là nơi đông nhưng hỗn loạn, như khu vui chơi về đêm, lễ hội, buổi hoà nhạc ngoài trời, nơi tiếng hét dễ bị nhạc át đi.
Ở những nơi có góc khuất, thói quen hữu ích nhất là để ý phía sau trước khi bước vào. Ở bãi xe, cầm sẵn chìa khoá, nhìn quanh xe trước khi cúi xuống mở khoá. Ở thang máy, nếu thấy bất an với người đang chờ cùng, cứ đứng lại chờ chuyến sau. Ở cầu thang bộ, đi gần tay vịn, đi cùng người quen khi có thể. Về muộn, nhắn cho người thân biết bạn đang ở đâu và mấy giờ sẽ tới.
Ở nơi đông và ồn, đi theo nhóm và thống nhất trước điểm hẹn nếu lạc nhau. Nếu ai đó cứ đứng sát sau lưng dù còn chỗ trống, hãy đổi chỗ. Nhiều vụ quấy rối bắt đầu bằng việc áp sát thăm dò; phản ứng sớm, quay lại nhìn thẳng và bước đi, thường đủ để kẻ đó dừng lại.
So sánh nhanh hai tình huống
Hai tình huống có điểm chung là đến từ phía khuất và bất ngờ, nhưng thứ cần làm đầu tiên lại khác nhau.
| Bị ôm từ phía sau | Bị túm tóc | |
|---|---|---|
| Nguy cơ chính | Bị nhấc bổng, kéo đi, quật ngã | Đau, mất thăng bằng, tổn thương cổ |
| Việc làm đầu tiên | Hạ trọng tâm, chân dang rộng | Hai tay ép chặt tay người túm vào đầu |
| Điều không nên làm | Đứng thẳng, vùng vẫy tay | Kéo đầu ngược ra xa |
| Hướng di chuyển | Xoay ra phía có khe hở | Tiến về phía người túm để tóc chùng |
| Kết thúc | Tạo khoảng cách, chạy, kêu cứu | Được buông, lùi xa, chạy, kêu cứu |
Ở cả hai tình huống, tiếng hét đóng vai trò lớn hơn nhiều người nghĩ. Một tiếng hét to làm người xung quanh quay lại nhìn, và kẻ có ý xấu thường không muốn bị chú ý.
Hãy tập hét ngay trong buổi tập, cùng lúc với động tác hạ trọng tâm hay ép tay, để hai việc gắn vào nhau thành một phản xạ.
Tập hai tình huống này ở lớp: quy trình an toàn
Các kỹ thuật có ôm, có xoay người và có nguy cơ ngã cần được tập theo trình tự. Dưới đây là cách các lớp tự vệ cẩn thận thường tổ chức, để bạn biết lớp mình đang học có làm đúng không.
- Khởi động kỹ cổ, vai, hông, cổ tay; tập ngã an toàn về phía sau và sang bên trước khi tập kỹ thuật thoát.
- Thống nhất tín hiệu dừng giữa hai người tập: vỗ hai lần vào người hoặc vào thảm, hoặc nói “dừng”.
- Người ôm chỉ ôm với lực nhẹ, không nhấc lên, để người tập làm đúng thứ tự: hạ trọng tâm, cúi cằm, tạo khoảng trống, xoay ra.
- Tập túm tóc với lực rất nhẹ, người túm chỉ đặt tay lên tóc chứ không giật; người tập chỉ luyện động tác ép tay và tiến lên.
- Đổi vai liên tục để cả hai cảm nhận được điểm yếu của vòng ôm và cái túm.
- Chỉ khi động tác đã đúng nhiều lần, người hướng dẫn mới cho tăng lực dần và thêm yếu tố bất ngờ.
- Kết thúc mỗi lần thoát bằng việc bước xa, quay người và chạy vài bước, không đứng lại tại chỗ.
Nếu lớp cho tập ôm nhấc bổng, quật ngã ngay từ buổi đầu mà không dạy ngã an toàn, đó là dấu hiệu bạn nên cân nhắc lại lớp học.
Giới hạn của kỹ thuật và điều cần làm sau đó
Không kỹ thuật nào đảm bảo thoát được trong mọi trường hợp. Người ôm có thể rất khoẻ, có thể có đồng bọn, hoặc bạn có thể bị ngã ngay từ đầu. Khi đó những thứ đơn giản nhất — hét, vùng xuống thấp, bám vào vật cố định như cột, lan can, cửa — thường có tác dụng nhiều hơn một động tác khó.
Nếu sự việc xảy ra trên phố hay nơi công cộng, sau khi thoát hãy đến chỗ đông người, nhờ bảo vệ hay chủ cửa hàng gọi giúp, gọi người thân, và báo công an. Ghi lại thời gian, địa điểm, đặc điểm người đó càng sớm càng tốt khi trí nhớ còn rõ. Nếu bị đau vùng cổ, đầu hay có dấu hiệu chóng mặt sau khi bị túm tóc, giật đầu hoặc bị ngã, hãy đi khám, đừng chủ quan.
Nếu người ôm hay túm tóc là người quen, đặc biệt là trong gia đình hay trong một mối quan hệ, hãy coi đó là dấu hiệu nghiêm trọng. Một kỹ thuật thoát giúp bạn ra khỏi khoảnh khắc ấy; việc tìm đến người thân, các tổ chức hỗ trợ và cơ quan chức năng mới giúp bạn ra khỏi hoàn cảnh ấy.
Câu hỏi thường gặp
Bị nhấc bổng lên rồi thì còn làm được gì?
Khi đã bị nhấc khỏi mặt đất, kỹ thuật thoát khó hơn nhiều. Lúc đó ưu tiên bảo vệ đầu, cúi cằm, hét to và móc chân vào bất kỳ vật gì gần đó để người kia khó di chuyển. Vì vậy các lớp tự vệ luôn nhấn mạnh hạ trọng tâm ngay giây đầu tiên, trước khi bị nhấc.
Người tóc ngắn có cần học thoát túm tóc không?
Có, vì người ta có thể túm tóc ngắn, túm cổ áo hoặc túm gáy với cùng một cơ chế. Nguyên lý ép tay đang túm vào người mình để giảm lực kéo và giữ đầu ổn định dùng được cho nhiều kiểu túm khác nhau, không chỉ riêng tóc dài.
Có nên dùng đầu đập ra sau khi bị ôm không?
Nhiều video gợi ý cách này, nhưng nó có thể làm chính bạn bị thương nếu va sai chỗ, và không phải ai cũng có chiều cao phù hợp. Bài viết này không hướng dẫn các đòn gây sát thương. Người mới nên tập các bước hạ trọng tâm, tạo khoảng trống và xoay ra dưới sự hướng dẫn trực tiếp.
Tập thoát ôm từ sau có nguy cơ chấn thương không?
Có nếu tập vội. Nguy cơ thường gặp là ngã đập đầu, trẹo gối khi xoay, đau cổ khi tập túm tóc quá mạnh. Lớp tốt sẽ dạy ngã an toàn trước, có thảm dày, giới hạn lực và quan sát sát sao. Người có vấn đề cột sống cổ, thắt lưng nên hỏi bác sĩ trước.
Có nên học riêng hai kỹ thuật này không hay học cả khoá?
Hai kỹ thuật này hiệu quả nhất khi nằm trong một khoá có cả nhận biết nguy cơ, giữ khoảng cách, thoát nắm tay, ngã an toàn và kêu cứu. Học riêng lẻ dễ khiến bạn tự tin quá mức vào một động tác, trong khi tình huống thật thường lộn xộn và không giống bài tập.
Sau khi thoát được có cần báo công an không?
Nên báo, kể cả khi bạn không bị thương nặng. Hành vi ôm giữ, túm tóc người khác trái ý họ có thể là hành vi quấy rối hoặc tấn công. Báo sớm giúp cơ quan chức năng có thông tin, và nếu nơi đó có camera thì dữ liệu còn được lưu, chưa bị ghi đè.