Tự vệ cho nữ: nhận biết nguy cơ, thoát hiểm và chọn lớp học phù hợp

Tự vệ cho nữ hiệu quả nhất gồm ba lớp: nhận biết nguy cơ và đặt ranh giới sớm, các kỹ thuật thoát khi bị nắm, bị ôm, bị đè dựa trên đòn bẩy thay vì sức, và tìm người giúp sau sự việc. Mục tiêu không phải đánh thắng một người đàn ông to khoẻ hơn mà là tạo cơ hội để thoát ra và rời đi.

Nhiều phụ nữ ngại học tự vệ vì nghĩ mình nhỏ con, yếu, không theo được lớp võ. Thực tế phần lớn kỹ năng tự vệ không phụ thuộc vào sức mạnh, và một lớp tự vệ tốt sẽ được thiết kế cho đúng những người như vậy. Bài viết giải thích các tình huống phụ nữ hay gặp, những kỹ năng nên học, và cách nhận ra một lớp tự vệ đáng tin.

Những tình huống phụ nữ hay gặp hơn người ta nghĩ

Khi nói đến tự vệ cho nữ, nhiều người hình dung ngay cảnh bị tấn công trong ngõ tối bởi người lạ. Tình huống đó có xảy ra, nhưng những tình huống phổ biến hơn lại nhỏ hơn và gần hơn: bị đụng chạm trên xe buýt, xe khách đông người; bị một người quen cố giữ lại, cố kéo tay khi đã từ chối; bị người say ở quán ăn, buổi liên hoan áp sát; bị theo về phòng trọ; bị chặn trong thang máy, cầu thang bộ.

Đặc điểm chung của những tình huống này là chúng thường leo thang từng bước. Ban đầu là lời nói, cái nhìn, đứng sát hơn bình thường; sau đó là chạm vào tay, vai; rồi mới đến nắm, kéo, ôm. Mỗi bước là một lần kẻ gây sự thăm dò phản ứng. Phản ứng rõ ràng ở bước đầu thường chặn được những bước sau.

Vì thế, tự vệ cho nữ bắt đầu từ trước khi có tiếp xúc cơ thể: tin vào cảm giác khó chịu của mình, nói không rõ ràng, rời khỏi chỗ đó, và không cảm thấy có lỗi vì đã làm vậy. Đây là phần mà phim ảnh hiếm khi thể hiện nhưng lại có giá trị nhất trong đời thực.

Đặt ranh giới bằng lời nói và cơ thể

Nói ngắn, rõ, to vừa đủ người xung quanh nghe. “Bỏ tay ra” là câu đơn giản nhất, nhưng bạn có thể dùng bất kỳ câu nào tự nhiên với mình như “Đừng đụng vào”, “Lùi ra”. Không cần giải thích, không cần lịch sự, không cười cho qua. Một câu nói dứt khoát đặt người kia vào thế phải chọn: dừng lại, hoặc lộ rõ ý xấu trước mặt mọi người.

Đứng vững và giữ khoảng cách. Chân trước chân sau, tay đưa lên trước ngực với lòng bàn tay mở. Tư thế này vừa ra hiệu dừng lại, vừa sẵn sàng che chắn và đẩy ra, mà không trông như thách đấu.

Nhìn thẳng, không cúi đầu. Kẻ quấy rối thường thăm dò xem bạn có ngại phản ứng không. Ánh mắt thẳng và giọng chắc cho thấy bạn sẽ không im lặng.

Kéo người xung quanh vào cuộc. Chỉ định một người cụ thể: “Chị áo xanh ơi, người này cứ đụng vào em.” Người đứng xem thường do dự vì không chắc chuyện gì đang xảy ra; được gọi đích danh, họ dễ giúp hơn.

Rời đi mà không cần xin phép. Bạn không nợ ai một cuộc trò chuyện. Đổi chỗ ngồi, xuống xe ở trạm sau, rời bữa tiệc, gọi người đón. Ở lại cho phải phép trong khi thấy bất an là điều không cần thiết.

Vì sao kỹ thuật dựa trên đòn bẩy phù hợp với nữ

Chênh lệch sức mạnh giữa nam và nữ trung bình là có thật, đặc biệt ở phần thân trên. Vì vậy, những kỹ thuật dạy cho nữ trong các lớp tự vệ nghiêm túc tránh đấu sức trực diện. Thay vào đó, chúng khai thác điểm yếu cấu trúc của cơ thể người: khe hở ở ngón cái của bàn tay đang nắm, hướng khớp khuỷu tay không gập được, trọng tâm có thể bị phá khi người kia đang dồn lực về một phía.

Ví dụ, khi bị nắm cổ tay, xoay cổ tay qua phía ngón cái của người nắm dùng được đòn bẩy của cẳng tay và lực xoay của cả thân người. Khi bị ôm từ phía sau, hạ thấp trọng tâm và dang rộng chân làm người ôm khó nhấc lên. Khi bị đè xuống đất, các kỹ thuật vặn hông và dùng chân đẩy, vốn có nguồn gốc từ các môn vật như judo, BJJ, cho phép người ở dưới tạo khoảng trống để đứng dậy.

Điểm cần hiểu là các kỹ thuật này cần lặp lại nhiều lần với người cùng tập để thành phản xạ. Đọc và xem video chỉ giúp hiểu nguyên lý. Một lớp có người hướng dẫn, có thảm, có bạn tập cùng giới hoặc khác giới với mức lực tăng dần sẽ giúp bạn cảm nhận được điều mà lời nói không truyền tải hết: cảm giác lúc vòng ôm bị nới ra, lúc bàn tay đang nắm buộc phải buông.

Kỹ năng nên học và mức độ ưu tiên

Không phải kỹ năng nào cũng cần học trước. Thứ tự dưới đây dựa trên mức độ phổ biến của tình huống và độ dễ học với người mới.

Những kỹ năng đứng đầu bảng không cần thảm tập hay bạn tập; bạn bắt đầu được ngay hôm nay. Những kỹ năng phía dưới cần tập có giám sát và mất nhiều thời gian hơn.

Thói quen an toàn khi đi một mình buổi tối

Những thói quen dưới đây không tốn tiền, không cần tập luyện, nhưng giảm đáng kể khả năng bạn trở thành mục tiêu.

• Báo cho một người thân lịch trình và giờ dự kiến về đến nơi; khi tới nhà, nhắn lại một tin để người đó yên tâm.
• Khi đi xe công nghệ, đối chiếu xe và người lái với thông tin trên ứng dụng trước khi lên, ngồi phía sau chéo với tài xế nếu đi ô tô, và chia sẻ hành trình cho người thân bằng tính năng có sẵn.
• Giữ điện thoại đủ pin, mang theo sạc dự phòng khi đi xa; một chiếc điện thoại hết pin lúc khuya là lúc bạn mất liên lạc với mọi người.
• Đeo tai nghe tối đa một bên, không vừa đi vừa cúi xem màn hình ở đoạn vắng.
• Cầm sẵn chìa khoá khi đến gần cửa nhà, cửa phòng trọ, cửa xe để không đứng lục túi lâu ở chỗ tối.
• Nếu cảm thấy có người theo, đừng đi thẳng về nhà; rẽ vào cửa hàng tiện lợi, quán ăn đông người, gọi người thân ra đón.
• Ở các buổi liên hoan, giữ đồ uống trong tầm mắt, không nhận đồ uống đã mở từ người không quen, và hẹn trước với một người bạn sẽ cùng về.

Không thói quen nào là lá chắn tuyệt đối, và bạn không có lỗi nếu chuyện xấu vẫn xảy ra dù đã cẩn thận. Những thói quen này chỉ giúp xác suất nghiêng về phía bạn.

Chọn lớp tự vệ cho nữ: những điều nên để ý

Lớp tự vệ ngắn hạn mọc lên khá nhiều, chất lượng không đồng đều. Khi học thử buổi đầu, bạn có thể để ý những điểm sau.

• Lớp có dạy phần nhận biết nguy cơ, đặt ranh giới, tránh né, chứ không chỉ toàn đòn đánh.
• Người hướng dẫn giải thích nguyên lý, sửa từng người, không chỉ làm mẫu rồi để học viên tự tập.
• Có thảm tập đủ dày, có khởi động và dạy ngã an toàn trước các kỹ thuật vật.
• Có quy ước tín hiệu dừng, người hướng dẫn quan sát khi học viên tập với nhau.
• Không khoe khoang “một đòn hạ gục”, không cổ vũ đánh trả đến cùng, không dạy dùng vũ khí.
• Người hướng dẫn tôn trọng ranh giới thân thể của học viên, hỏi trước khi chạm để sửa tư thế, có lựa chọn tập với bạn tập nữ.
• Không khí lớp khiến bạn thấy an toàn để hỏi, để sai, để từ chối một bài tập khi chưa sẵn sàng.

Nếu một lớp khiến bạn thấy khó chịu vì cách người hướng dẫn đụng chạm hay nói năng, hãy tin vào cảm giác đó và tìm lớp khác. Một lớp tự vệ mà làm bạn mất an toàn thì đã đi ngược mục đích của chính nó.

Sau một lần bị quấy rối hay tấn công

Dù bạn đã phản ứng thế nào, dù có thoát được hay không, việc xảy ra không phải lỗi của bạn. Nhiều phụ nữ tự trách mình vì đã đi đường đó, mặc bộ đồ đó, không phản ứng kịp. Cảm giác này phổ biến nhưng không có cơ sở: trách nhiệm thuộc về người đã có hành vi xâm phạm.

Về mặt thực tế, nếu bị tấn công hay quấy rối, hãy đến nơi an toàn, gọi người thân tin cậy, và báo công an. Giữ nguyên quần áo, không tắm rửa vội nếu có tiếp xúc thân thể nghiêm trọng, vì đó có thể là chứng cứ. Đi khám để kiểm tra thương tích và được tư vấn y tế phù hợp. Ghi lại thời gian, địa điểm, đặc điểm người đó, tên những người chứng kiến.

Về mặt tinh thần, các phản ứng như mất ngủ, giật mình, sợ đi ra ngoài, tránh những nơi gợi nhớ là bình thường sau sự việc. Nói chuyện với người thân, bạn bè tin cậy, và tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc các tổ chức hỗ trợ phụ nữ nếu những cảm giác đó kéo dài. Học tự vệ sau đó cũng là một cách nhiều người lấy lại cảm giác kiểm soát, nhưng hãy chọn thời điểm khi bạn đã sẵn sàng.

Câu hỏi thường gặp

Phụ nữ nhỏ con, yếu có học tự vệ được không?

Được. Phần lớn tự vệ là nhận biết nguy cơ, đặt ranh giới, kêu cứu và thoát ra, những thứ không phụ thuộc vào sức mạnh. Các kỹ thuật thoát cũng dựa trên đòn bẩy và chuyển động của cả thân người. Một lớp tốt sẽ điều chỉnh bài tập theo thể trạng từng người.

Bao lâu thì học xong một khoá tự vệ cho nữ?

Các khoá ngắn thường kéo dài vài buổi đến vài tuần, đủ để hiểu nguyên lý và tập các kỹ thuật cơ bản. Để kỹ thuật dùng được dưới áp lực, bạn cần ôn lại định kỳ. Nhiều người sau khoá ngắn chọn theo một môn võ có vật hoặc đối kháng để duy trì lâu dài.

Có nên học võ đối kháng thay vì lớp tự vệ không?

Hai lựa chọn bổ sung cho nhau. Lớp tự vệ tập trung vào tình huống thực tế và kỹ năng tránh, thoát. Môn võ có đối kháng hay vật giúp bạn quen với tiếp xúc thật, tăng thể lực và phản xạ. Nếu thời gian có hạn, bắt đầu từ lớp tự vệ rồi tính tiếp.

Đang mang thai hoặc mới sinh có tập tự vệ được không?

Phần nhận biết nguy cơ, đặt ranh giới và kêu cứu vẫn học được bình thường. Các bài tập có ngã, vật, xoay người mạnh không phù hợp trong thai kỳ và giai đoạn hồi phục sau sinh. Hãy hỏi bác sĩ sản khoa trước khi tham gia bất kỳ lớp vận động nào.

Có nên dạy con gái tuổi teen học tự vệ không?

Nên, với điều kiện chọn lớp phù hợp lứa tuổi, người hướng dẫn đáng tin và có phần dạy nói không, nhận biết tình huống nguy cơ cả ngoài đời lẫn trên mạng. Quan trọng không kém là con biết mình có thể kể với cha mẹ bất cứ chuyện gì mà không bị trách.

Bị quấy rối trên xe buýt thì phản ứng thế nào?

Nói to, rõ ràng để người xung quanh nghe, đổi chỗ đứng, báo cho tài xế hoặc phụ xe và nhờ họ hỗ trợ. Nếu thấy an toàn, hãy ghi nhớ đặc điểm người đó và thời gian, tuyến xe để trình báo. Bạn không cần im lặng cho qua chỉ vì sợ làm phiền người khác.