Muay Thái là môn võ đối kháng của Thái Lan, cho phép đánh bằng tám điểm trên cơ thể — hai nắm tay, hai khuỷu tay, hai gối và hai ống chân — cùng kỹ thuật ôm ghì đứng (clinch) để ra gối và quật ngã. Vì thế muay được gọi là “nghệ thuật tám chi”, phân biệt với boxing chỉ dùng hai tay.
Muay hợp với người muốn một môn đối kháng thực tế, thể lực rất cao, có truyền thống thi đấu lâu đời. Đổi lại, cường độ va chạm cao hơn nhiều môn khác. Bài này giải thích kỹ thuật đặc trưng, cách chấm điểm của muay theo lối Thái Lan, nghi thức trước trận, sự khác nhau giữa muay và kickboxing, và cách người mới tập mà không vội lao vào đấu.
Tám chi và những kỹ thuật làm nên muay
Đá vòng ống chân. Đòn đá đặc trưng của muay dùng ống chân chứ không phải mu bàn chân, xoay cả hông qua mục tiêu như vung một cây gậy. Đòn này nhắm vào đùi, thân và đầu. Người mới hay sợ đau ống chân; thực tế ống chân quen dần qua việc đá bao, đá đích đều đặn nhiều tháng, không cần và không nên tự đập vật cứng.
Đạp thẳng (teep). Đòn đạp bằng gan bàn chân đẩy đối thủ ra xa, cắt nhịp tấn công, giữ khoảng cách. Teep được ví như cú jab của chân và là đòn người tập lâu năm dùng nhiều nhất.
Gối. Gối đánh thẳng, gối chéo, gối bay, thường ra từ thế ôm ghì vào thân. Gối là vũ khí mạnh ở cự ly sát mà các môn đánh đứng khác ít luyện.
Khuỷu tay. Khuỷu ngang, khuỷu chéo, khuỷu móc lên, khuỷu bổ xuống, dùng ở cự ly rất gần. Trong buổi tập phong trào, khuỷu chỉ tập vào đích hoặc bao, đấu tập thường cấm hoặc đeo bảo hộ khuỷu.
Ôm ghì đứng (clinch). Hai tay ghì sau gáy hoặc kiểm soát cánh tay, cổ đối thủ để kéo, xoay, làm mất thăng bằng rồi ra gối hoặc quật nghiêng. Clinch là kỹ năng đòi hỏi rất nhiều giờ tập và là phần khác biệt lớn nhất giữa muay với kickboxing.
Đỡ đòn bằng ống chân. Thay vì lùi tránh, người tập muay nâng gối, đưa ống chân lên đón đòn đá vòng vào thân và đùi. Kỹ thuật này bảo vệ đùi khỏi những cú đá liên tục, và cũng là lý do ống chân cần quen tải dần.
Một trận muay theo lối Thái Lan được chấm thế nào
Trận muay chuyên nghiệp theo truyền thống Thái Lan thường gồm năm hiệp, mỗi hiệp ba phút, nghỉ giữa hiệp hai phút. Nhạc truyền thống với kèn, trống và chũm chọe chơi suốt trận, nhịp nhanh dần theo diễn biến. Nhiều người xem lần đầu thấy hiệp một rất chậm: đó là giai đoạn hai võ sĩ dò nhau, và giám định cũng ít khi quyết định trận ở hiệp này.
Cách chấm truyền thống ưu tiên đòn có hiệu quả rõ và làm đối thủ mất thăng bằng: đá vòng trúng thân, gối trong thế ôm ghì, quật đối thủ ngã trong khi mình đứng vững được đánh giá cao. Đòn đấm thường có trọng số thấp hơn đòn đá và gối trong mắt giám định Thái. Sự bình tĩnh, chủ động và ưu thế tổng thể ở các hiệp sau cũng được tính. Đây là lý do võ sĩ ít khi “chạy điểm” bằng đòn chạm nhẹ như trong một số môn khác.
Muay nghiệp dư theo hệ thống của Liên đoàn Muay nghiệp dư quốc tế (IFMA) có thời lượng ngắn hơn và yêu cầu nhiều bảo hộ hơn: mũ, bảo hộ khuỷu, bảo hộ ống chân, với vận động viên trẻ có cả giáp thân. Muay có mặt ở các kỳ SEA Games và vận động viên Việt Nam thi đấu thường xuyên ở nội dung này. Nếu bạn chỉ muốn thi phong trào, giải nghiệp dư với bảo hộ đầy đủ là lối đi hợp lý.
Wai Kru Ram Muay: nghi thức trước trận
Trước trận đấu theo truyền thống, mỗi võ sĩ thực hiện Wai Kru Ram Muay: cúi lạy và một chuỗi động tác chậm rãi quanh võ đài trên nền nhạc. Ý nghĩa thường được giải thích là tri ân thầy, gia đình và nơi mình tập luyện, đồng thời giúp võ sĩ khởi động, làm quen mặt sàn và ổn định tinh thần. Mỗi võ đường có thể có biến thể riêng, nên người xem tinh ý đôi khi đoán được võ sĩ đến từ đâu.
Võ sĩ thường đội vòng đầu mongkol khi bước lên võ đài và tháo ra trước giờ đánh; nhiều người đeo vòng tay vải prajioud trong suốt trận. Đây là vật mang tính truyền thống và kỷ niệm, thường do thầy trao. Người mới tập ở Việt Nam không bắt buộc phải học Wai Kru, nhưng các võ đường đi theo truyền thống Thái vẫn dạy như một phần văn hoá của môn.
Điều đáng học từ nghi thức này không nằm ở động tác mà ở thái độ: tôn trọng người dạy, tôn trọng đối thủ trước khi đối đầu. Ở lớp học, tinh thần ấy hiện ra trong việc chạm găng chào nhau trước và sau mỗi lượt đấu tập, giữ lực phù hợp với bạn tập, và không mang đòn gối, khuỷu ra đùa giỡn.
Muay Thái và kickboxing khác nhau ở đâu
Hai từ hay bị dùng lẫn. Kickboxing là tên gọi chung cho các môn đối kháng đứng dùng cả đấm và đá; luật cụ thể thay đổi theo tổ chức. Bảng dưới so muay với kickboxing theo lối luật phổ biến.
| Tiêu chí | Muay Thái | Kickboxing (luật phổ biến) |
|---|---|---|
| Khuỷu tay | Được dùng | Thường cấm |
| Ôm ghì | Được ôm ghì lâu, ra gối, quật nghiêng | Giới hạn hoặc cấm, trọng tài tách nhanh |
| Gối | Được dùng nhiều, cả trong ôm ghì | Tuỳ luật, có nơi chỉ cho gối không ôm ghì |
| Nhịp trận | Chậm đầu trận, tăng dần, chấm theo ưu thế | Nhanh từ đầu, nhiều tổ hợp tay chân |
| Đá dưới thắt lưng | Được, đá đùi là đòn chính | Tuỳ luật; một số hệ cấm đá đùi |
Người tập muay chuyển sang kickboxing thường quen nhanh, chỉ cần bỏ thói quen ôm ghì. Người tập kickboxing chuyển sang muay phải học lại phần clinch và đỡ đòn bằng ống chân. Với người tập phong trào, lựa chọn giữa hai môn nên dựa vào lớp có huấn luyện viên dạy kỹ phần cơ bản và kiểm soát lực đấu tập tốt.
Bắt đầu tập muay an toàn: lộ trình người mới
Muay là môn cường độ cao. Người mới nên đi từng bước để cơ thể, nhất là ống chân, đầu gối và hông, kịp thích nghi.
- Khám sức khoẻ cơ bản nếu bạn trên 35 tuổi, ít vận động lâu năm hoặc có bệnh tim mạch, huyết áp.
- Học tư thế, bộ chân, đấm thẳng và teep trong vài tuần đầu; nhảy dây để quen nhịp.
- Tập đá vòng vào đích và bao mềm với lực vừa, tăng dần; ống chân bầm nhẹ là bình thường, đau nhói một điểm phải nghỉ và đi khám.
- Học đỡ đòn bằng ống chân với bạn tập ở tốc độ chậm.
- Tập ôm ghì ở mức kiểm soát tư thế trước, chưa ra gối mạnh.
- Chỉ đấu tập khi huấn luyện viên cho phép: găng đủ cỡ, bảo hộ ống chân, răng, hạ bộ; không dùng khuỷu.
- Giữ ít nhất một ngày nghỉ giữa hai buổi tập nặng trong vài tháng đầu.
Ví dụ giả định: một sinh viên 20 tuổi ở Huế bắt đầu tập muay ba buổi mỗi tuần. Tháng đầu, người này chủ yếu nhảy dây, đánh gió, đá đích; tháng thứ hai tập đỡ đòn và ôm ghì nhẹ; đến tháng thứ ba mới thử đấu tập kỹ thuật vài hiệp ngắn có bảo hộ đầy đủ.
Đồ tập muay: mua gì trước, mua gì sau
Muay cần nhiều đồ bảo hộ hơn các môn quyền thuật, nhưng người mới không cần sắm hết từ buổi đầu. Thứ tự dưới đây giúp bạn chi tiêu hợp lý và vẫn an toàn.
- Băng quấn tay: món đầu tiên nên mua riêng; giữ khớp cổ tay và đốt ngón khi đấm bao, đánh đích.
- Găng tập: lớp thường có găng dùng chung cho buổi học thử; khi tập đều, nên có găng riêng vừa cỡ theo cân nặng.
- Quần short muay: ống rộng, xẻ hai bên để đá và nâng gối thoải mái; quần thể thao thông thường vẫn tập được giai đoạn đầu.
- Bảo hộ ống chân: cần khi bắt đầu tập đỡ đòn và đấu tập; chọn loại ôm sát, không xoay khi đá.
- Bảo hộ răng và hạ bộ: bắt buộc khi đấu tập, là đồ cá nhân không dùng chung.
- Bảo hộ khuỷu, mũ: dùng khi lớp cho đấu tập có khuỷu hoặc khi chuẩn bị thi nghiệp dư theo quy định của giải.
Đồ tập muay ướt mồ hôi rất nhanh. Phơi khô găng sau mỗi buổi, giặt băng tay thường xuyên và không để đồ ẩm trong túi qua đêm giúp tránh mùi hôi và bệnh da. Nếu tập ở nơi nóng ẩm, mang theo hai bộ băng tay để thay phiên. Huấn luyện viên có thể khuyên cỡ găng nặng hơn cho buổi đấu tập so với buổi đánh bao để bảo vệ bạn tập.
Muay hợp với ai, ai nên cân nhắc
Người muốn thể lực toàn diện. Một buổi muay gồm nhảy dây, đánh gió, đá đích, đánh bao theo hiệp nên tim mạch, sức bền và sức mạnh thân dưới tăng rõ sau vài tháng. Nhiều người tập muay chỉ để giữ dáng và giải toả căng thẳng, không bao giờ đấu.
Người muốn kỹ năng đối kháng thực tế. Muay luyện phản xạ ở cả ba cự ly: xa bằng đá và teep, trung bằng tay, sát bằng gối và ôm ghì. Đó là lý do võ sĩ võ tổng hợp hay lấy muay làm nền đánh đứng.
Người đau gối, đau hông mạn tính. Đá vòng xoay trên chân trụ và gối liên tục gây tải lớn cho gối, hông. Nên khám trước, giảm độ cao đòn đá, tránh gối bay và báo huấn luyện viên để được điều chỉnh.
Người có bệnh tim mạch, huyết áp. Nhịp hiệp ba phút với cường độ cao đẩy nhịp tim lên nhanh. Hỏi bác sĩ trước khi tập, bắt đầu bằng lớp kỹ thuật cường độ vừa và nghỉ ngay khi thấy tức ngực, chóng mặt.
Trẻ em. Nhiều nơi có lớp muay thiếu nhi tập kỹ thuật và thể lực, không dùng khuỷu, đấu tập rất hạn chế với bảo hộ đầy đủ. Phụ huynh nên hỏi kỹ cách lớp kiểm soát lực trước khi đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Muay Thái có nguy hiểm không?
Đấu trận muay có rủi ro cao vì có khuỷu, gối và đá vào đầu. Tập phong trào thì rủi ro phụ thuộc chủ yếu vào cách lớp kiểm soát: phần lớn thời gian là đánh bao, đánh đích, đấu tập nhẹ có bảo hộ. Chấn thương hay gặp là bầm ống chân, đau gối, bong gân cổ chân.
Có phải đập ống chân vào cây chuối hay vật cứng không?
Không cần và không nên. Ống chân quen dần qua việc đá bao, đá đích đều đặn trong nhiều tháng. Tự đập vào vật cứng dễ gây tổn thương màng xương, bầm sâu, thậm chí rạn xương. Lớp đàng hoàng không yêu cầu người mới làm việc này.
Nữ có nên tập muay không?
Nhiều lớp muay có đông người tập nữ, kể cả lớp chỉ tập thể lực và kỹ thuật không đấu. Muay giúp tăng sức bền, sức mạnh chân và sự tự tin. Nếu muốn đấu tập, nên ghép với bạn tập cùng cân nặng và trình độ, có bảo hộ đầy đủ.
Tập muay bao lâu thì đá được bao cát mạnh?
Sau vài tuần đã đá bao với tư thế cơ bản, nhưng để xoay hông đúng và đá mạnh mà không đau cần vài tháng tập đều. Đừng tăng lực đá quá nhanh vì ống chân, cổ chân và hông chưa kịp thích nghi.
Muay Thái có phải môn Olympic không?
Hiện muay không nằm trong chương trình thi đấu Thế vận hội. Liên đoàn Muay nghiệp dư quốc tế đã được Ủy ban Olympic quốc tế công nhận, và muay có mặt ở nhiều đại hội thể thao khu vực như SEA Games. Với người tập phong trào, điều này ít ảnh hưởng.
Người lớn tuổi có tập muay được không?
Được, nếu chọn lớp thể lực và kỹ thuật không đấu, tăng cường độ chậm và nghe cơ thể. Người trên 40 tuổi nên khám tim mạch trước, chú ý gối và hông khi đá vòng. Tập hai buổi mỗi tuần đều đặn tốt hơn tập dồn bốn buổi rồi nghỉ dài.