Ngay sau khi bị tấn công, thứ tự việc cần làm là: rời đến nơi an toàn, kiểm tra thương tích và gọi cấp cứu nếu cần, báo công an, giữ nguyên và ghi lại chứng cứ, rồi chăm sóc sức khoẻ tinh thần. Ở Việt Nam, số khẩn cấp để báo công an là 113 và cấp cứu y tế là 115, gọi miễn phí từ mọi điện thoại.
Phần lớn bài viết về tự vệ dừng lại ở lúc thoát ra. Nhưng những gì xảy ra trong vài giờ sau đó cũng quan trọng không kém: thương tích bên trong có thể chưa lộ ra, camera xung quanh có thể ghi đè dữ liệu sau vài ngày, trí nhớ về chi tiết phai rất nhanh. Bài này hướng dẫn từng bước, áp dụng cho các tình huống bị hành hung, bị cướp, bị quấy rối hay bị tấn công nói chung.
Mười lăm phút đầu: an toàn trước tiên
Khi vừa thoát khỏi tình huống nguy hiểm, cơ thể vẫn đang trong trạng thái căng thẳng cao, nhiều người không nghĩ rõ ràng được. Một trình tự ngắn giúp bạn không bỏ sót điều quan trọng nhất.
- Đi đến nơi có người và ánh sáng: cửa hàng mở cửa, quán ăn, chốt bảo vệ, sảnh toà nhà có người trực. Không đứng lại một mình ở chỗ vừa xảy ra sự việc.
- Nhờ người xung quanh giúp. Nói rõ “Em vừa bị đánh, nhờ anh chị gọi giúp” để họ hiểu ngay, đừng ngại.
- Tự kiểm tra cơ thể từ đầu xuống chân. Khi hoảng, cơn đau có thể bị che lấp; nhiều người chỉ phát hiện vết thương khi đã bình tĩnh lại.
- Gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi cơ sở y tế ngay nếu chảy máu nhiều, đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn, khó thở, từng bị bất tỉnh dù chỉ vài giây.
- Gọi 113 hoặc nhờ người gọi nếu kẻ tấn công vẫn còn ở gần, hoặc nếu bạn cần công an đến hiện trường.
- Gọi một người thân hoặc bạn tin cậy đến ở cùng bạn.
Chấn thương đầu cần được coi trọng đặc biệt. Có những tổn thương bên trong biểu hiện chậm sau vài giờ. Nếu bị đánh vào đầu hoặc ngã đập đầu, hãy đi khám kể cả khi lúc đầu thấy bình thường, và báo người ở cùng theo dõi bạn trong những giờ tiếp theo.
Đi khám: vì sức khoẻ và vì hồ sơ
Đi khám sau khi bị tấn công có hai mục đích. Mục đích đầu tiên, quan trọng nhất, là phát hiện và xử lý thương tích. Những vết bầm có thể che một vết nứt xương, một cú đánh vào bụng có thể gây tổn thương bên trong mà bên ngoài không thấy gì. Chỉ có bác sĩ mới đánh giá được, bài viết này không thay thế việc khám.
Mục đích thứ hai là có hồ sơ y tế ghi nhận thương tích. Khi khám, hãy nói rõ với nhân viên y tế rằng bạn bị hành hung, kể ngắn gọn thời gian và cơ chế bị thương, ví dụ bị đấm vào mặt, bị đẩy ngã đập lưng. Giữ lại toàn bộ giấy tờ khám, đơn thuốc, phim chụp, hoá đơn chi phí. Những giấy tờ này sau đó có thể cần đến khi cơ quan chức năng xem xét vụ việc hoặc khi yêu cầu bồi thường.
Nếu cơ quan điều tra cần xác định mức độ thương tích, họ sẽ hướng dẫn thủ tục giám định theo quy định. Bạn không cần tự tìm hiểu trước những chi tiết kỹ thuật đó, chỉ cần giữ đầy đủ hồ sơ khám ban đầu và làm theo hướng dẫn của cơ quan đang thụ lý.
Một lưu ý thực tế: nếu đã uống thuốc giảm đau trước khi đến cơ sở y tế, hãy nói với bác sĩ tên thuốc và thời điểm uống. Nếu bạn ở một mình và thấy choáng, đừng tự đi xe máy đến viện; nhờ người chở hoặc gọi xe.
Giữ chứng cứ: những gì nên làm và không nên làm
Chụp ảnh vết thương ngay và vài ngày sau. Vết bầm thường rõ hơn sau một đến hai ngày. Chụp ảnh vào nhiều thời điểm, có ánh sáng tốt, có ảnh toàn cảnh và ảnh cận, giúp ghi nhận diễn tiến thương tích.
Giữ nguyên quần áo, đồ vật liên quan. Quần áo rách, dính máu, mũ bảo hiểm bị vỡ, đồ vật kẻ tấn công để lại nên được cho vào túi riêng, không giặt, không vứt. Nếu bị tấn công tình dục, đừng tắm rửa hay thay đồ trước khi đi khám và trình báo nếu bạn có thể chịu được, vì đó có thể là chứng cứ quan trọng.
Lưu lại tin nhắn, cuộc gọi, bài đăng. Nếu trước hoặc sau sự việc có tin nhắn đe doạ, bình luận, cuộc gọi từ kẻ tấn công, chụp màn hình có thấy rõ thời gian và tài khoản gửi. Không xoá, không trả lời khiêu khích.
Ghi lại diễn biến khi trí nhớ còn tươi. Viết ra hoặc ghi âm lời kể của chính mình càng sớm càng tốt: thời gian, địa điểm, kẻ tấn công trông thế nào, nói gì, làm gì theo thứ tự, ai có mặt, bạn đã làm gì. Trí nhớ về chi tiết phai rất nhanh trong vài ngày đầu.
Xin thông tin người chứng kiến. Người chứng kiến thường rời đi ngay. Nếu có người giúp bạn hoặc thấy sự việc, xin tên và cách liên lạc, hỏi họ có sẵn lòng làm chứng không.
Không tự mình đi tìm kẻ tấn công. Đăng ảnh kêu gọi truy tìm, tự đến nhà người bị nghi ngờ hay nhờ người quen trả đũa có thể làm hỏng việc điều tra và khiến bạn gặp nguy hiểm hoặc rắc rối pháp lý.
Camera: chứng cứ quý nhưng dễ mất
Ở thành phố, phần lớn tuyến đường và cửa hàng đều có camera. Đây thường là chứng cứ khách quan nhất, nhưng cũng là thứ dễ mất nhất. Nhiều hệ thống camera gia đình và cửa hàng chỉ lưu dữ liệu trong vài ngày đến vài tuần trước khi tự động ghi đè. Nếu chậm trễ, đoạn ghi hình có thể không còn.
Khi trình báo, hãy nói với công an những vị trí bạn thấy có camera: cửa hàng tiện lợi ở góc đường, nhà dân có camera trước cổng, bãi giữ xe. Việc trích xuất dữ liệu camera để phục vụ điều tra do cơ quan chức năng thực hiện. Bạn có thể lịch sự hỏi chủ cửa hàng hay chủ nhà rằng camera của họ có quay đến khu vực đó không và nhờ họ giữ lại dữ liệu trong khi chờ công an đến, nhưng không nên gây áp lực hay tự sao chép, chia sẻ lên mạng.
Nếu sự việc xảy ra trên phương tiện công cộng, trong trung tâm thương mại, chung cư hay trường học, báo ngay cho ban quản lý hoặc nhà trường để họ lưu lại dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng.
Với xe buýt, tàu, taxi hay xe công nghệ, hãy ghi lại tuyến xe, giờ lên xuống, thông tin chuyến đi trên ứng dụng. Những dữ liệu nhỏ này giúp cơ quan chức năng khoanh vùng nhanh hơn rất nhiều so với một mô tả chung chung.
Trình báo công an: chuẩn bị gì và trình bày ra sao
Bạn có thể trình báo tại công an nơi xảy ra sự việc, hoặc gọi 113 khi khẩn cấp. Chuẩn bị trước giúp buổi làm việc diễn ra nhanh và đầy đủ hơn.
| Cần chuẩn bị | Lý do | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giấy tờ tùy thân | Để xác định người trình báo | Nếu bị mất, trình bày rõ để được hướng dẫn |
| Bản ghi diễn biến bạn đã viết | Giúp kể đủ, đúng thứ tự | Kể trung thực cả việc bạn đã chống trả nếu có |
| Ảnh vết thương, giấy tờ khám | Ghi nhận thương tích | Mang bản gốc và bản chụp |
| Thông tin người chứng kiến | Hỗ trợ xác minh | Tên, cách liên lạc nếu họ đồng ý |
| Vị trí camera đã thấy | Để trích xuất kịp thời | Báo càng sớm càng tốt |
| Danh sách tài sản bị mất | Xác định thiệt hại | Kèm đặc điểm nhận dạng, số máy nếu có |
Khi trình bày, hãy kể theo trình tự thời gian, phân biệt rõ điều bạn chắc chắn và điều bạn không chắc. Nếu không nhớ, cứ nói không nhớ, đừng đoán. Bạn có thể hỏi cán bộ tiếp nhận về các bước tiếp theo và cách theo dõi tiến độ vụ việc. Nếu vụ việc nghiêm trọng hoặc phức tạp, cân nhắc nhờ luật sư hay trung tâm trợ giúp pháp lý tư vấn.
Chăm sóc tinh thần sau sự việc
Bị tấn công là một trải nghiệm có thể để lại dấu vết tinh thần lâu hơn vết thương thân thể. Trong vài ngày, vài tuần sau, nhiều người gặp những phản ứng như mất ngủ, gặp ác mộng, giật mình khi có tiếng động, sợ đi lại con đường cũ, cáu gắt, khó tập trung, tự trách bản thân. Đây là những phản ứng bình thường của cơ thể sau một sự việc gây sốc.
Một số điều có thể giúp: nói chuyện với người thân, bạn bè tin cậy; giữ nếp sinh hoạt ăn ngủ đều đặn; vận động nhẹ; tránh dùng rượu bia để quên. Đừng ép bản thân phải vượt qua ngay, và đừng để ai bảo rằng bạn đang làm quá lên.
Nếu các phản ứng kéo dài hơn vài tuần, ngày càng nặng hơn, ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ, hoặc nếu bạn có suy nghĩ làm hại bản thân, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm sự giúp đỡ là một phần của việc tự bảo vệ mình, không phải dấu hiệu yếu đuối. Với nhiều người, sau một thời gian hồi phục, việc tham gia một lớp tự vệ cũng giúp lấy lại cảm giác chủ động, nhưng không cần vội.
Câu hỏi thường gặp
Bị đánh nhẹ, không chảy máu thì có cần báo công an không?
Nên báo, vì hành vi hành hung là vi phạm pháp luật bất kể mức độ, và việc trình báo tạo ra hồ sơ nếu kẻ đó tiếp tục gây sự với bạn hoặc người khác. Ngoài ra, thương tích bên trong đôi khi chỉ lộ ra sau vài giờ, nên hãy đi khám để chắc chắn.
Sau bao lâu thì không còn trình báo được nữa?
Bạn nên trình báo càng sớm càng tốt, vì chứng cứ như camera, dấu vết, trí nhớ người chứng kiến mất dần theo thời gian. Thời hạn pháp lý cụ thể phụ thuộc vào tính chất vụ việc theo quy định hiện hành. Nếu đã để lâu, vẫn có thể đến trình báo và hỏi cán bộ tiếp nhận hướng dẫn.
Có cần luật sư ngay từ đầu không?
Với phần lớn vụ việc, bạn có thể tự trình báo. Nếu thương tích nặng, có tranh chấp về việc ai tấn công trước, bạn đã phải chống trả gây thương tích cho người kia, hoặc kẻ tấn công là người quen có quan hệ phức tạp, việc có luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý tư vấn sớm sẽ hữu ích.
Kẻ tấn công đề nghị thương lượng bồi thường riêng thì sao?
Hãy cẩn trọng. Đừng ký giấy tờ hay nhận tiền khi chưa hiểu rõ hậu quả pháp lý, nhất là khi vụ việc đã được trình báo. Nếu muốn thoả thuận, nên có người thân đi cùng và hỏi ý kiến luật sư, cán bộ đang thụ lý về việc này trước.
Có nên đăng sự việc lên mạng xã hội để tìm người làm chứng không?
Việc này có thể giúp tìm người chứng kiến nhưng cũng có rủi ro: lộ thông tin cá nhân, bị bình luận tiêu cực, ảnh hưởng đến điều tra nếu đăng sai thông tin hoặc nêu tên người chưa được xác định. Tốt nhất hỏi ý kiến cơ quan đang thụ lý trước khi đăng.
Người thân bị tấn công, mình nên hỗ trợ thế nào?
Lắng nghe mà không phán xét, không hỏi những câu khiến họ thấy mình có lỗi. Giúp họ những việc cụ thể như đưa đi khám, đi cùng khi trình báo, ở bên những đêm đầu. Tôn trọng quyết định của họ về việc kể với ai, và để ý các dấu hiệu cần đến chuyên gia tâm lý.